بررسی مفهوم تربیت اخلاقی و شیوه های پرورش فضایل انسانی در قابوس نامه عنصرالمعالی و تحلیل آن از منظر علوم تربیتی

تربیت اخلاقی یکی از اساسی ترین ابعاد تعلیم و تربیت انسانی است که نقش مهمی در شکل گیری شخصیت فرد و تنظیم روابط اجتماعی ایفا می کند. در متون تعلیمی ادب فارسی نیز همواره به پرورش فضایل اخلاقی و هدایت انسان به سوی زندگی شایسته توجه ویژه ای شده است. قابوس نامه اثر عنصرالمعالی کیکاووس بن اسکندر از جمله آثار برجسته در این حوزه به شمار می آید که در آن مجموعه ای از اندرزها و آموزه های اخلاقی با هدف تربیت فردی و اجتماعی ارائه شده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی مفهوم تربیت اخلاقی و شیوه های پرورش فضایل انسانی در قابوس نامه و تحلیل آن از منظر علوم تربیتی انجام شده است. روش پژوهش توصیفی تحلیلی است و داده ها بر اساس مطالعه و تحلیل محتوای اثر مورد بررسی قرار گرفته اند. نتایج نشان می دهد که در قابوس نامه تربیت اخلاقی بر پایه پرورش فضایل انسانی مانند خردورزی، راستگویی، قناعت، فروتنی، خویشتن داری و عدالت شکل گرفته است. عنصرالمعالی برای تقویت این فضایل از شیوه هایی همچون پند و اندرز، بهره گیری از تجربه های عملی، تاکید بر دانش و خرد، توجه به نقش محیط اجتماعی و آموزش آداب معاشرت استفاده می کند. تحلیل آموزه های این اثر از منظر علوم تربیتی نشان می دهد که بسیاری از دیدگاه های مطرح شده در آن با برخی اصول تربیتی معاصر، از جمله توجه به تجربه در یادگیری، اهمیت رشد اخلاقی و نقش جامعه در تربیت، همخوانی دارد. از این رو قابوس نامه را می توان اثری ارزشمند در حوزه اندیشه های تربیتی دانست که همچنان قابلیت بررسی و بهره گیری در مطالعات تربیتی را دارد.

کلیدواژه ها:

تربیت اخلاقی ، فضایل انسانی ، قابوس نامه ، عنصرالمعالی ، ادب تعلیمی ، علوم تربیتی و اخلاق.