طراحی شهری انسان محور؛ از تئوری های روانشناسی محیط تا اقدامات میدانی در سازمان

شکاف میان نظریه های روانشناسی محیط و اقدامات میدانی سازمان های شهری، مهم ترین چالش تحقق طراحی انسان محور در فضاهای شهری ایران است. این پژوهش با هدف شناسایی موانع و ارائه راهکارهای عملیاتی برای پر کردن این شکاف، با رویکرد کیفی و روش تحلیل محتوای جهت دار انجام شده است. بدین منظور، سه پروژه شهری در حوزه ساماندهی پیاده راه ها، ایستگاه های حمل ونقل و پارک های محله ای در یکی از کلان شهرهای ایران مورد مطالعه قرار گرفت و داده ها از طریق مصاحبه با ۱۵ مدیر و کارشناس ارشد و برداشت های میدانی گردآوری شد. یافته ها نشان می دهد که سازمان های شهری عمدتا بر مولفه های کالبدی و سریع الاثر متمرکز هستند و مفاهیم کلیدی روانشناسی محیط نظیر «ایمنی ادراکی»، «حس تعلق» و «تعاملات اجتماعی غیررسمی» در فرایندهای ارزیابی پروژه مغفول می مانند؛ در مقابل، پروژه های موفق از الگوی سه مرحله ای تشخیص نیازهای پنهان، مشارکت هدفمند و پایش رفتاری پسابهره برداری پیروی کرده اند. نتیجه آنکه گذار از تئوری به عمل، مستلزم تدوین «دستورالعمل های رفتاری-فضایی»، آموزش مدیران میانی در حوزه روانشناسی محیط و بازطراحی نظام ارزیابی پروژه ها با گنجاندن شاخص های کیفی نظیر آسایش روانی و دلبستگی به مکان است.

کلیدواژه ها:

طراحی شهری انسان محور ، روانشناسی محیط ، اقدامات میدانی ، سازمان های شهری ، حس تعلق به مکان