برنامه ریزی درسی برای کودکان کار

پدیده کودکان کار یکی از چالش های پیچیده و چندبعدی در عرصه عدالت آموزشی و حقوق کودک است که ریشه در فقر ساختاری، نابرابری اجتماعی و ضعف نظام های حمایتی دارد. بر اساس گزارش های اخیر سازمان بین المللی کار و یونیسف (۲۰۲۵)، همچنان میلیون ها کودک در جهان درگیر کارهایی هستند که سلامت، رشد و حق آموزش آنان را تهدید می کند. این مقاله مروری با هدف تحلیل ابعاد مفهومی و آموزشی پدیده کودکان کار و بررسی الزامات برنامه ریزی درسی برای این گروه تدوین شده است. روش پژوهش مبتنی بر مرور تحلیلی منابع معتبر بین المللی، به ویژه گزارش های ILO، UNICEF و UNESCO و آثار پژوهشگران حوزه مطالعات کودک است. یافته های مرور نشان می دهد که برنامه های درسی رسمی و یکسان نگر، به دلیل انعطاف ناپذیری زمانی، محتوایی و ارزشیابی، توان پاسخ گویی به شرایط زیسته کودکان کار را ندارند و در بسیاری موارد به بازتولید حذف آموزشی می انجامند. در مقابل، برنامه ریزی درسی شمول محور، مبتنی بر عدالت آموزشی و همراه با حمایت های اجتماعی، می تواند نقش موثری در کاهش بازماندگی از تحصیل و توانمندسازی این کودکان ایفا کند. انعطاف زمانی، آموزش جبرانی، مهارت های زندگی، حمایت روانی–اجتماعی و پیوند آموزش با سیاست های رفاهی از جمله مولفه های کلیدی برنامه درسی پیشنهادی به شمار می روند. نتایج این مقاله تاکید می کند که مداخله آموزشی برای کودکان کار باید در چارچوبی بین بخشی و مبتنی بر حقوق کودک طراحی شود تا امکان شکستن چرخه فقر و محرومیت آموزشی فراهم گردد.

کلیدواژه ها:

کودکان کار ، برنامه ریزی درسی ، عدالت آموزشی ، شمول آموزشی ، بازماندگی از تحصیل ، ILO ، UNSCO