مبانی فکری و کارکرد تمدنی اقامه نماز در اندیشه و سیره امام خمینی و امام سیدعلی خامنه ای

این پژوهش با هدف تبیین مبانی فکری و کارکرد تمدنی اقامه نماز در اندیشه و سیره امام خمینی و امام سیدعلی خامنه ای انجام شده است. مسئله اصلی پژوهش آن است که نماز در منظومه فکری امامین انقلاب، صرفا یک فریضه عبادی فردی تلقی نمی شود، بلکه به مثابه نهادی انسان ساز، هویت پرداز و تمدن آفرین، در ساحت های مختلف حیات فردی و اجتماعی نقش ایفا می کند. از این رو، پرسش اساسی پژوهش آن است که اقامه نماز بر چه مبانی معرفتی و تربیتی استوار است و چگونه می تواند در فرآیند جامعه سازی و تمدن سازی اسلامی کارکرد یابد. روش پژوهش، کیفی و مبتنی بر تحلیل محتوای جهت دار است. داده های پژوهش از آثار مکتوب، پیام ها، بیانات و شواهدی از سیره عملی امام خمینی و امام سیدعلی خامنه ای گردآوری شد و سپس در فرایند کدگذاری باز و محوری، در قالب مقوله های اصلی سامان یافت. بر اساس تحلیل داده ها، کدهای اولیه در چهار محور کلان شامل مبانی معرفتی، مبانی تربیتی و اخلاقی، کارکردهای اجتماعی و هویتی، و کارکردهای تمدنی دسته بندی شدند. یافته های پژوهش نشان داد که اقامه نماز در اندیشه امامین انقلاب، نخست بر پایه توحید، ذکر، عبودیت و حضور الهی استوار است و از این رهگذر، به بازسازی مستمر جهان بینی توحیدی در انسان می انجامد. در سطح تربیتی، نماز نقش مهمی در خودسازی، اخلاص، انضباط، تقوا و مسئولیت پذیری ایفا می کند و به پرورش انسان تراز جامعه اسلامی مدد می رساند. در سطح اجتماعی، نماز جماعت و نماز جمعه به عنوان سازوکارهایی برای تقویت انسجام اجتماعی، هویت دینی، همبستگی امت و بصیرت جمعی عمل می کنند. در سطح تمدنی نیز نماز، با تولید سرمایه معنوی، تقویت روحیه مقاومت، صیانت از هویت فرهنگی و تثبیت حضور اجتماعی دین، به یکی از ارکان نرم افزاری تمدن نوین اسلامی تبدیل می شود. نتیجه پژوهش آن است که در منظومه فکری امام خمینی و امام سیدعلی خامنه ای، اقامه نماز حلقه واسط میان توحید فردی و حیات تمدنی اسلام است. بر این اساس، نماز نه در حاشیه، بلکه در متن پروژه انسان سازی، جامعه پردازی و تمدن سازی اسلامی قرار دارد و فهم صحیح آن می تواند افق های تازه ای برای سیاست گذاری فرهنگی و تربیتی در جامعه اسلامی بگشاید.

کلیدواژه ها:

اقامه نماز ، امام خمینی ، امام سیدعلی خامنه ای ، تمدن نوین اسلامی ، تحلیل محتوای کیفی