پدیده وانمودگرایی تحصیلی در دانش آموزان تیزهوش: علل، نشانگان و راهکارهای کاهش ترس از افشای ناآگاهی

پدیده وانمودگرایی،یک تجربه روان شناختی فراگیر است که با احساس مداوم تظاهر به داشتن شایستگی، ناتوانی در درونی سازی موفقیت ها و ترس بیمارگون از افشای ناآگاهی و بی عرضگی توسط دیگران مشخص می شود. این الگوی شناختی-عاطفی ناسازگار، به رغم موفقیت های عینی، به طور نامتناسبی در میان افراد با توانایی های بالا، به ویژه دانش آموزان تیزهوش، شیوع دارد. پژوهش های معاصر نشان می دهند که تعامل پیچیده ای میان کمال گرایی نوروتیک، سیستم های آموزشی رقابتی، پویایی های خانواده و انتظارات اجتماعی، زمینه را برای شکل گیری این پدیده در دانش آموزان تیزهوش فراهم می کند. این مقاله مروری با هدف تحلیل نظام مند مبانی نظری، علل چندوجهی، نشانگان بالینی-تحصیلی و راهکارهای مداخله ای موثر برای کاهش ترس از افشای ناآگاهی در این جمعیت خاص تدوین شده است. در این راستا، با بهره گیری از روش مرور نظام مند ادبیات پژوهشی، مطالعات منتشرشده در بازه زمانی ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۶ در پایگاه های علمی معتبر فارسی و انگلیسی تحلیل شدند. یافته ها نشان می دهند که علل پدیده در چهار دسته اصلی فردی (کمال گرایی، خودکارآمدی پایین، تیپ شخصیتی D)، خانوادگی (سبک فرزندپروری، انتظارات غیرواقع بینانه)، آموزشی (فرهنگ رقابت، برچسب تیزهوشی) و اجتماعی-فرهنگی (رسانه های اجتماعی، کلیشه های موفقیت) طبقه بندی می شوند. نشانگان این پدیده شامل تعلل ورزی، خودناتوان سازی تحصیلی، اضطراب ارزیابی، فرسودگی و عملکرد پایین تر از ظرفیت واقعی است. در بخش نتیجه گیری، مداخلات آموزشی-درمانی مبتنی بر شواهد در سه سطح فردی، کلاسی و سیستمی برای تعدیل این پدیده ارائه می شود. این مقاله بر ضرورت بازنگری در رویکردهای آموزشی ویژه تیزهوشان و ادغام برنامه های تاب آوری روان شناختی تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

پدیده وانمودگرایی ، سندرم ایمپاستر ، دانش آموزان تیزهوش ، ترس از افشا ، کمال گرایی ، خودناتوان سازی تحصیلی ، مداخلات آموزشی