طراحی چارچوب شایستگی های دیجیتال‑هوش مصنوعی برای معلمان دوره ابتدایی (بر اساس مدل های UNESCO و DigCompEdu و بومی سازی برای آموزش چندپایه)

پژوهش حاضر با هدف طراحی و اعتباریابی چارچوب شایستگی های دیجیتال هوش مصنوعی معلمان دوره ابتدایی، با تاکید بر بومی سازی آن برای کلاس های چندپایه انجام شده است. تحول دیجیتال و ورود ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی به کلاس درس، معلمان را با نیازهای شایستگی ای نوینی روبه رو ساخته که مدل های پیشین (مانند DigCompEdu اتحادیه اروپا و چارچوب های یونسکو) به تنهایی پاسخ گوی کامل آن ها نیستند؛ به ویژه در بافت کلاس های چندپایه که معلم هم زمان با چند پایه، چند درس و سطوح متفاوت توانایی مواجه است. پژوهش با رویکرد ترکیبی (آمیخته اکتشافی) در دو مرحله کیفی و کمی انجام شد. در مرحله کیفی، با بهره گیری از تحلیل مضمون و مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۱۸ نفر از متخصصان فناوری آموزشی، معلمان باتجربه چندپایه و اعضای هیئت علمی، مضامین پایه استخراج گردید. در مرحله کمی، چارچوب اولیه از طریق پرسشنامه محقق ساخته در میان ۲۶۴ نفر از معلمان ابتدایی استان کرمانشاه اعتباریابی شد. یافته ها منجر به طراحی چارچوبی متشکل از ۶ ساحت اصلی، ۱۸ شایستگی کلیدی و ۶۴ شاخص رفتاری گردید. ساحت های شش گانه عبارت اند از: (۱) سواد دیجیتال پایه و امنیت سایبری، (۲) سواد داده و تفکر الگوریتمی، (۳) شایستگی های هوش مصنوعی (آشنایی، کاربرد و طراحی)، (۴) کاربرد آموزشی فناوری در آموزش چندپایه، (۵) اخلاق، عدالت و مسئولیت پذیری دیجیتال، و (۶) یادگیری مادام العمر و اجتماعات حرفه ای. نتایج تحلیل عاملی تاییدی، برازش مطلوب مدل (CFI=۰/۹۲، RMSEA=۰/۰۶) را تایید کرد. چارچوب پیشنهادی می تواند مبنای طراحی برنامه های توانمندسازی معلمان، بازنگری برنامه درسی آموزش معلمان و سیاست گذاری آموزش وپرورش در مسیر تحول دیجیتال قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

شایستگی دیجیتال ، هوش مصنوعی ، معلمان ابتدایی ، آموزش چندپایه ، DigCompEdu ، یونسکو