کارکردهای انتظامی و امنیتی امیر علی شکر بیگ بهارلو و فرزندانش در ساختار حکومت ترکمانان قراقویونلو و آق قویونلو

این پژوهش به بررسی جایگاه و کارکردهای امنیتی–انتظامی امیرعلی شکر بیگ بهارلو و فرزندان او در تحولات سیاسی ایران قرن نهم هجری، به ویژه در دوره حاکمیت ترکمانان قراقویونلو و آق قویونلو، می پردازد. موضوع اصلی تحقیق، تبیین نقش ایل بهارلو در سازوکارهای تولید و اعمال نظم، تثبیت اقتدار و مدیریت منازعات در ساختار حکومت این دولت هاست. این مطالعه بر پایه منابع دست اول تاریخی و رویکرد توصیفی–تحلیلی انجام شده و در صدد پاسخ به این پرسش است که علی شکر بیگ و فرزندانش چه راهبردها و سازوکارهایی را برای تامین امنیت، حفظ اقتدار و تداوم حیات سیاسی و انتظامی خود در حکومت قراقویونلو و آق قویونلو به کار گرفتند؟ یافته ها نشان می دهد علی شکر بیگ با بهره گیری از ظرفیت بسیج نظامی ایل، تسلط بر موقعیت ژئوپلیتیکی همدان و استقرار در گلوگاه های ارتباطی در غرب ایران، نقشی تعیین کننده در تامین امنیت نواحی مرکزی و تثبیت اقتدار اتحادیه قراقویونلو ایفا کرد. همچنین، پیوندهای خویشاوندی و هم پیمانی های مقطعی، ابزارهایی برای تنظیم مناسبات قدرت و پیشگیری از فروپاشی نظم سیاسی بودند. پس از افول حکومت قراقویونلو، فرزندان وی با اتکا به حمایت ساختارهای رقیب، درصدد بازسازی اقتدار پیشین برآمدند؛ تلاشی که هرچند به احیای کامل اتحادیه نیانجامید، اما استمرار نقش انتظامی–نظامی ایل بهارلو را در ساختارهای بعدی نشان داد. حضور بازماندگان این ایل در دستگاه های حکومتی دیگر، از جمله در چارچوب رجال آق قویونلو و سپس نیروهای قزلباش صفوی، بیانگر تداوم کارکردهای امنیتی-انتظامی ایلات در فرآیند شکل گیری و تثبیت دولت های پسین، در ایران است.

کلیدواژه ها:

کارکردهای انتظامی و امنیتی ، علی شکر بیگ ، ایل بهارلو ، قراقویونلو ، آق قویونلو