تحلیل ارتباط میان فرم زمین، شبکه زهکشی و الگوی استقرار سکونتگاه های شهری مطالعه موردی: حوضه رودخانه کرج و نواحی پیرامونی

گسترش بی رویه شهرنشینی و فشار بر اراضی، لزوم بازخوانی رابطه میان بسترهای طبیعی و الگوهای استقرار انسانی را دوچندان کرده است. این پژوهش با هدف تحلیل تاثیر متغیرهای مورفومتریک (شامل شیب، ارتفاع و جهت) و شبکه زهکشی بر نحوه توزیع فضایی سکونتگاه ها در حوضه رودخانه کرج انجام شده است. روش شناسی تحقیق بر پایه تحلیل های مکانی در محیط سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) و بهره گیری از مدل های رقومی ارتفاعی (DEM) جهت استخراج پارامترهای توپوگرافیک و تحلیل های هیدرولوژیکی استوار است. نتایج اولیه حاکی از آن است که میان توزیع سکونتگاه ها و متغیرهای طبیعی منطقه همبستگی معناداری وجود دارد؛ به گونه ای که تمایل به استقرار در شیب های کمتر از ۱۵ درجه و نواحی با ارتفاع متوسط، الگوی غالب منطقه است. همچنین یافته ها نشان می دهد که شبکه زهکشی به عنوان یک عامل دوگانه عمل می کند؛ به طوری که نزدیکی به رودخانه محرک استقرار بوده، اما در مناطق با دانسیته زهکشی بالا، به دلیل مخاطرات سیلابی، از گسترش فیزیکی سکونتگاه ها جلوگیری کرده است. در نهایت، این مطالعه ضمن اثبات وجود رابطه معکوس و معنادار میان پارامترهای مورفومتریک و تراکم سکونتگاه ها، پیشنهاد می کند که در مدیریت بحران و برنامه ریزی توسعه پایدار شهری در حوضه کرج، ادغام دقیق تحلیل های فرم زمین و شبکه زهکشی برای تعیین پهنه های مستعد و پرخطر الزامی است.

کلیدواژه ها:

مورفومتری زمین ، شبکه زهکشی ، حوضه رودخانه کرج