تحلیل نقش حکمرانی هوشمند در ارتقای کیفیت برنامه ریزی و توسعه پایدار شهری

گسترش فناوری های دیجیتال، داده محوری و شبکه های ارتباطی در دهه های اخیر، الگوی مدیریت و اداره شهرها را با تحول اساسی مواجه کرده است و مفهوم شهر هوشمند را به یکی از رویکردهای مهم در برنامه ریزی و حکمرانی شهری تبدیل کرده است. شهر هوشمند صرفا به معنای استفاده از فناوری های نوین در ارائه خدمات شهری نیست، بلکه رویکردی جامع است که در آن فناوری، داده، سرمایه انسانی، مشارکت شهروندان، شفافیت، پاسخ گویی، همکاری میان نهادهای شهری و بخش خصوصی و ظرفیت های اجتماعی در جهت ارتقای کیفیت زندگی و تحقق توسعه پایدار به کار گرفته می شوند. در این میان، حکمرانی هوشمند به عنوان یکی از مهم ترین ابعاد شهر هوشمند، بر تغییر شیوه های سنتی تصمیم گیری، تقویت مشارکت عمومی، افزایش تعامل میان شهروندان و مدیریت شهری و ایجاد سازوکارهای شفاف و پاسخ گو تاکید دارد. پژوهش حاضر با هدف بررسی مبانی نظری و پیشینه پژوهشی مرتبط با حکمرانی هوشمند در چارچوب شهر هوشمند انجام شده است و تلاش می کند مهم ترین مفاهیم، ابعاد، الزامات، ظرفیت ها و چالش های تحقق آن را تبیین کند. روش تحقیق، مروری و کتابخانه ای است و اطلاعات مورد نیاز از طریق مطالعه منابع علمی، مقالات پژوهشی، کتاب ها و گزارش های معتبر فارسی و لاتین گردآوری شده است. بررسی مطالعات نشان می دهد که تحقق حکمرانی هوشمند نیازمند تلفیق زیرساخت های فناورانه با اصلاح ساختارهای مدیریتی، توسعه سرمایه اجتماعی، افزایش اعتماد عمومی، دسترسی آزاد به اطلاعات، تقویت مشارکت شهروندی و ایجاد هماهنگی میان ذی نفعان شهری است. همچنین، چالش هایی همچون ضعف زیرساخت های دیجیتال، نابرابری در دسترسی به فناوری، مقاومت نهادی، کمبود مهارت های تخصصی، مسائل مربوط به امنیت و حریم خصوصی داده ها و ضعف هماهنگی سازمانی می توانند مانع تحقق آن شوند. بر این اساس، حکمرانی هوشمند زمانی می تواند به بهبود عملکرد مدیریت شهری منجر شود که فناوری در کنار ظرفیت های انسانی، نهادی و اجتماعی قرار گیرد و شهروندان از جایگاه مصرف کننده خدمات به کنشگر فعال در فرایندهای شهری ارتقا یابند.

کلیدواژه ها:

شهر هوشمند ، حکمرانی هوشمند ، حکمرانی شهری ، مشارکت شهروندی ، مدیریت شهری