ارزیابی لرزه ای و مدیریت ریسک زیرساخت های شهری با رویکرد افزایش تاب آوری شهرها در برابر زلزله

زلزله به عنوان یکی از مهم ترین مخاطرات طبیعی، می تواند در مدت زمان کوتاه خسارات گسترده ای به زیرساخت های شهری، شبکه های حمل ونقل، تاسیسات حیاتی، ساختمان ها و خدمات عمومی وارد کرده و تداوم فعالیت های اقتصادی و اجتماعی شهرها را با اختلال جدی مواجه سازد. ازاین رو، ارزیابی لرزه ای و مدیریت ریسک زیرساخت های شهری با تاکید بر افزایش تاب آوری، یکی از الزامات اساسی برنامه ریزی و مدیریت پایدار شهری محسوب می شود. پژوهش حاضر با هدف بررسی ابعاد و مولفه های موثر بر ارزیابی لرزه ای زیرساخت های شهری و شناسایی راهکارهای ارتقای تاب آوری شهرها در برابر زلزله انجام شده است. روش پژوهش از نوع توصیفی تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای و مرور منابع علمی است و اطلاعات مورد نیاز با بررسی مقالات علمی، مطالعات تخصصی، گزارش های پژوهشی و منابع مرتبط با آسیب پذیری، ریسک لرزه ای، تاب آوری شهری و عملکرد زیرساخت های حیاتی گردآوری شده است. نتایج بررسی ها نشان می دهد که تاب آوری لرزه ای شهر مفهومی چندبعدی است و علاوه بر استحکام فیزیکی زیرساخت ها، به میزان وابستگی متقابل شبکه های حیاتی، قابلیت تداوم عملکرد، ظرفیت مدیریت بحران، سرعت بازگشت خدمات، مشارکت اجتماعی و توان نهادی شهر نیز وابسته است. همچنین، شبکه های حمل ونقل، آب، انرژی، ارتباطات و سایر زیرساخت های حیاتی به صورت یک سیستم به هم پیوسته عمل می کنند؛ بنابراین آسیب یک بخش می تواند موجب اختلال زنجیره ای در سایر بخش ها شود. بررسی مطالعات نشان می دهد استفاده از ارزیابی چندمعیاره، تحلیل شبکه ای، نقشه سازی تاب آوری، سنجش زمان بازیابی و ارزیابی کیفیت زندگی پس از زلزله می تواند در شناسایی نقاط آسیب پذیر و تعیین اولویت های مداخله موثر باشد. بر این اساس، مقاوم سازی زیرساخت های حساس، ایجاد افزونگی در شبکه های حیاتی، بهبود دسترسی اضطراری، توسعه فضاهای باز ایمن، تقویت نظام پایش و هشدار، ارتقای هماهنگی نهادی و تدوین برنامه های بازسازی سریع، از مهم ترین راهکارهای افزایش تاب آوری شهری در برابر زلزله محسوب می شوند. در مجموع، مدیریت ریسک لرزه ای زمانی اثربخش خواهد بود که از رویکرد واکنشی و صرفا بحران محور به رویکرد پیشگیرانه، یکپارچه و تاب آوری محور تغییر یابد.

کلیدواژه ها:

ارزیابی لرزه ای ، مدیریت ریسک ، زیرساخت های شهری ، تاب آوری شهری ، زلزله