ارزیابی تاب آوری سازه ها و زیرساخت های شهری در برابر زلزله با تاکید بر نقش مدیریت شهری و شهرداری

پژوهش حاضر با هدف بررسی و تحلیل ابعاد، مولفه ها و شاخص های موثر بر تاب آوری شهری در برابر مخاطرات طبیعی، با تاکید بر زلزله، انجام شده است. تاب آوری شهری در سال های اخیر به عنوان یکی از رویکردهای اساسی در برنامه ریزی شهری و مدیریت مخاطرات مطرح شده و بر توانایی نظام شهری برای مقاومت در برابر شوک ها، حفظ عملکردهای اساسی، بازگشت به وضعیت مطلوب، سازگاری با شرایط جدید و ارتقای ظرفیت های خود تاکید دارد. با توجه به ماهیت پیچیده و چندبعدی شهر، ارزیابی تاب آوری نمی تواند صرفا بر ویژگی های کالبدی و فیزیکی متمرکز باشد و لازم است ابعاد اجتماعی، اقتصادی، زیرساختی، محیط زیستی، نهادی و مدیریتی نیز مورد توجه قرار گیرد. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، مروری و کتابخانه ای است و اطلاعات مورد نیاز از طریق بررسی منابع علمی، مقالات پژوهشی، مطالعات تخصصی و گزارش های مرتبط با تاب آوری شهری و مدیریت خطر زلزله گردآوری و تحلیل شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که کیفیت و ایمنی ساختمان ها، ساختار و شبکه معابر، دسترسی به فضاهای باز و مراکز امدادی، وضعیت زیرساخت های حیاتی، فاصله از گسل ها و کانون های خطر، کیفیت کاربری اراضی، ظرفیت های اجتماعی، سرمایه اجتماعی، توان اقتصادی، آمادگی نهادی و هماهنگی سازمان های مسئول از مهم ترین عوامل موثر بر تاب آوری شهری در برابر زلزله هستند. همچنین نتایج مطالعات بررسی شده نشان می دهد که استفاده از روش های تصمیم گیری چندمعیاره، سیستم اطلاعات جغرافیایی و مدل های فازی می تواند امکان تحلیل فضایی و شناسایی نواحی دارای تاب آوری متفاوت را فراهم کند. در مجموع، افزایش تاب آوری شهری نیازمند رویکردی یکپارچه است که در آن برنامه ریزی کاربری اراضی، مقاوم سازی کالبدی، ارتقای زیرساخت ها، افزایش آمادگی اجتماعی و تقویت ظرفیت های مدیریتی به صورت هم زمان مورد توجه قرار گیرد. بر این اساس، تاب آوری باید به عنوان فرایندی پویا و مستمر در برنامه ریزی و مدیریت شهری نهادینه شود.

کلیدواژه ها:

تاب آوری شهری ، زلزله ، آسیب پذیری شهری ، زیرساخت های شهری ، برنامه ریزی شهری