ارائه الگوی سطح بندی توسعه یافتگی شهرستان ها با استفاده از تکنیک تاکسونومی عددی مطالعه موردی استان اصفهان

نابرابری منطقه ای به عنوان یکی از مهم ترین موانع تحقق توسعه پایدار در کشورهای در حال توسعه همواره مورد توجه برنامه ریزان و سیاست گذاران بوده است و در ایران نیز علی رغم گذشت دهه ها از آغاز برنامه های توسعه، همچنان شکاف عمیقی بین مناطق مختلف از نظر برخورداری از شاخص های توسعه وجود دارد. پژوهش حاضر با هدف ارائه یک الگوی عملیاتی و گام به گام برای سطح بندی و رتبه بندی شهرستان های استان اصفهان از لحاظ درجه توسعه یافتگی با استفاده از تکنیک تاکسونومی عددی به عنوان یکی از روش های کارآمد و علمی در تحلیل نابرابری های منطقه ای و برنامه ریزی فضایی تدوین شده است. این پژوهش بر اساس داده های آماری معتبر شامل ۳۳ شاخص کلیدی در پنج حوزه اقتصادی، اجتماعی فرهنگی، بهداشتی درمانی، زیرساختی و خدماتی برای ۲۰ شهرستان استان اصفهان در سال ۱۳۸۵ و ۱۸ شاخص مشترک برای مقایسه با سال ۱۳۷۵ انجام شده است. روش پژوهش از نوع توصیفی تحلیلی بوده و در هفت گام اصلی شامل شناسایی شاخص ها، جمع آوری و یکپارچه سازی داده ها، تشکیل ماتریس داده های خام و استانداردسازی با روش Z Score، محاسبه ماتریس فواصل مرکب با استفاده از فاصله اقلیدسی، تعیین کوتاه ترین فاصله هر شهرستان از سایر شهرستان ها و رسم نمودار اپتیم، تعیین نقطه ایده آل و محاسبه درجه توسعه یافتگی هر شهرستان، و در نهایت رتبه بندی شهرستان ها بر اساس درجه توسعه یافتگی اجرا شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که در سال ۱۳۸۵ شهرستان های آران و بیدگل با درجه توسعه نیافتگی ۵۳/۰ و اصفهان با ۵۷/۰ به عنوان برخوردارترین شهرستان ها و فریدونشهر با ۹۹/۰ و چادگان با ۹۷/۰ به عنوان محروم ترین شهرستان های استان شناسایی شده اند، در حالی که در سال ۱۳۷۵ شهرستان های کاشان با ۴۰/۰ و اصفهان با ۵۱/۰ برخوردارترین و فریدونشهر با ۹۶/۰ و سمیرم با ۹۴/۰ محروم ترین شهرستان ها بوده اند. مرز توسعه نیافتگی استان در سال ۱۳۸۵ برابر ۷۳/۰ محاسبه شده است و بر این اساس شهرستان ها به دو طبقه برخوردار و غیربرخوردار تقسیم شده اند. مقایسه نتایج دو مقطع زمانی نشان می دهد که در طی این ده سال، وضعیت شهرستان های تیران و کرون، خوانسار و سمیرم سفلی بهبود یافته و شهرستان های برخوار و میمه و فلاورجان وضعیت بدتری پیدا کرده اند و شهرستان های اردستان، لنجان، خمینی شهر، فریدن، سمیرم و فریدونشهر همواره در هر دو مقطع زیر حد توسعه یافتگی قرار داشته اند.

کلیدواژه ها:

توسعه یافتگی ، تاکسونومی عددی ، نابرابری فضایی ، استان اصفهان ، برنامه ریزی منطقه ای