اثربخشی برنامه مشاورهای مبتنی بر مهارتهای زندگی دیجیتال بر کاهش قلدری سایبری و بهبود خودکارآمدی دانش آموزان دوره متوسطه

گسترش دسترسی دانش آموزان به اینترنت، شبکه های اجتماعی و ابزارهای ارتباطی هوشمند، در کنار فرصت های آموزشی و اجتماعی، زمینه بروز آسیب هایی نظیر قلدری سایبری را نیز فراهم کرده است. قلدری سایبری می تواند با پیامدهایی چون اضطراب، انزوای اجتماعی، افت تحصیلی، کاهش احساس امنیت و تضعیف خودکارآمدی دانش آموزان همراه باشد. ازاین رو، بهره گیری از رویکردهای پیشگیرانه و مداخله ای مبتنی بر مهارت های زندگی دیجیتال، به ویژه در قالب برنامه های مشاوره ای مدرسه محور، ضرورت دارد. پژوهش حاضر با هدف مرور اثربخشی برنامه های مشاوره ای مبتنی بر مهارت های زندگی دیجیتال در کاهش قلدری سایبری و ارتقای خودکارآمدی دانش آموزان دوره متوسطه انجام شد. این مقاله از نوع مروری است و با بررسی مبانی نظری، پژوهش های داخلی و خارجی و شواهد تجربی مرتبط، مولفه های اصلی برنامه های موثر را تحلیل می کند. یافته های مرور نشان می دهد آموزش سواد رسانه ای و اطلاعاتی، مدیریت هیجان در فضای مجازی، ارتباط جرئت مندانه، همدلی دیجیتال، حل مسئله، تصمیم گیری مسئولانه، حفظ حریم خصوصی، مدیریت تعارض و راهبردهای گزارش دهی و مقابله با آزار آنلاین، می تواند احتمال درگیری دانش آموزان در نقش قربانی، قلدر یا تماشاگر قلدری سایبری را کاهش دهد. همچنین، مشارکت فعال دانش آموزان در فعالیت های گروهی، تمرین موقعیت های واقعی، حمایت مشاور مدرسه، همکاری والدین و تدوین قوانین روشن برای استفاده از فضای مجازی، از عوامل تقویت کننده اثربخشی این برنامه ها محسوب می شوند. در مجموع، برنامه های مشاوره ای مبتنی بر مهارت های زندگی دیجیتال، با افزایش آگاهی، کنترل رفتاری ادراک شده و باور دانش آموزان به توانایی خود برای مواجهه سازگارانه با چالش های آنلاین، زمینه ارتقای خودکارآمدی آنان را فراهم می سازند. بر این اساس، طراحی و اجرای برنامه های بومی، مستمر و چندسطحی در مدارس متوسطه پیشنهاد می شود.