«تفکر انتقادی و تاب آوری شناختی دانش آموزان در برابر اطلاعات نادرست: دلالت هایی برای برنامه درسی مطالعات اجتماعی دوره دوم ابتدایی»

گسترش دسترسی دانش آموزان به اینترنت، شبکه های اجتماعی و رسانه های دیجیتال، آنان را در معرض حجم گسترده ای از اطلاعات درست، ناقص و نادرست قرار داده است. در این میان، دانش آموزان دوره دوم ابتدایی به دلیل قرارگرفتن در مرحله شکل گیری مهارت های شناختی، اجتماعی و رسانه ای، نیازمند آموزش هایی هستند که توانایی آنان را در تشخیص اعتبار اطلاعات، ارزیابی منابع، تحلیل پیام ها و مقاومت در برابر شایعات و اخبار جعلی تقویت کند. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش تفکر انتقادی و تاب آوری شناختی دانش آموزان در مواجهه با اطلاعات نادرست و تبیین دلالت های آن برای برنامه درسی مطالعات اجتماعی دوره دوم ابتدایی انجام شده است. روش پژوهش، توصیفی تحلیلی و مبتنی بر بررسی اسناد، منابع علمی و مطالعات مرتبط در حوزه های تفکر انتقادی، سواد رسانه ای، تاب آوری شناختی و آموزش مطالعات اجتماعی است. یافته ها نشان می دهد که پرورش تفکر انتقادی، از طریق آموزش پرسشگری، مقایسه شواهد، تشخیص دیدگاه و سوگیری، بررسی اعتبار منبع و استدلال ورزی، دانش آموزان را در ارزیابی آگاهانه پیام های رسانه ای توانمند می سازد. همچنین، تاب آوری شناختی با تقویت انعطاف پذیری ذهنی، تحمل ابهام، کنترل هیجان در مواجهه با اطلاعات تحریک کننده و اصلاح باورهای نادرست، از پذیرش و بازنشر شتاب زده اطلاعات جلوگیری می کند. بر این اساس، برنامه درسی مطالعات اجتماعی دوره دوم ابتدایی باید از رویکرد انتقال صرف محتوا فاصله گرفته و با بهره گیری از فعالیت های مسئله محور، تحلیل موقعیت های واقعی، گفت وگوی کلاسی، بررسی اخبار و پیام های متناسب با سن دانش آموزان و آموزش سواد رسانه ای، زمینه رشد شهروندانی آگاه، مسئول و مقاوم در برابر اطلاعات نادرست را فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

تفکر انتقادی ، تاب آوری شناختی ، اطلاعات نادرست ، سواد رسانه ای ، برنامه درسی مطالعات اجتماعی ، دوره دوم ابتدایی.