کاربست هوش مصنوعی در تضمین حق بر آموزش دانش آموزان؛ بررسی ابعاد کاربست و الزامات حقوقی آن

حق بر آموزش به عنوان یکی از حقوق بنیادین بشر، دولت ها را مکلف می سازد زمینه دسترسی برابر، کیفیت مناسب و بهره مندی همگانی از آموزش را فراهم آورند. هم زمان با گسترش کاربرد هوش مصنوعی در عرصه آموزش، این فناوری ظرفیت های نوینی برای تحقق موثرتر این حق ایجاد کرده است، اما بهره گیری از آن بدون وجود چارچوب حقوقی مناسب، می تواند مخاطراتی برای حقوق بنیادین افراد به همراه داشته باشد. پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش هوش مصنوعی در تضمین حق بر آموزش و شناسایی الزامات حقوقی حاکم بر کاربست آن، با روش توصیفی-تحلیلی و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای انجام شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که هوش مصنوعی می تواند از طریق گسترش دسترسی به آموزش، توسعه آموزش فراگیر، آموزش شخصی سازی شده، تولید محتوای آموزشی و پشتیبانی هوشمند و نیز تصمیم سازی مبتنی بر داده در نظام آموزشی، اجرای تعهدات دولت در تضمین حق بر آموزش را تقویت کند. با این حال، تحقق این ظرفیت ها منوط به رعایت مجموعه ای از الزامات حقوقی است. در این راستا، پژوهش سه دسته از مهم ترین الزامات را شناسایی می کند: نخست، رعایت اصل برابری و منع تبعیض از طریق پیشگیری از تبعیض الگوریتمی، تضمین دسترسی برابر به فناوری و حمایت از گروه های آسیب پذیر؛ دوم، تضمین شفافیت، نظارت انسانی و پاسخگویی در فرایندهای مبتنی بر هوش مصنوعی؛ و سوم، استقرار نظام حکمرانی داده و تنظیم گری هوش مصنوعی با تاکید بر حمایت از داده های شخصی، امنیت اطلاعات آموزشی و نظارت بر سامانه های هوشمند. بر این اساس، مقاله نتیجه می گیرد که نقش هوش مصنوعی در تحقق حق بر آموزش، نه صرفا به ویژگی های ذاتی این فناوری، بلکه به کیفیت چارچوب حقوقی حاکم بر طراحی، استقرار و بهره برداری از آن وابسته است و استفاده مسئولانه از این فناوری مستلزم استقرار نظامی منسجم از تنظیم گری حقوقی در حوزه آموزش است.

کلیدواژه ها:

آموزش فراگیر ، تنظیم گری هوش مصنوعی ، تعهدات دولت در عرصه آموزش ، حق بر آموزش.