آموزش مهارت حل مسئله از طریق فعالیت های کلاسی

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش و تاثیر آموزش مهارت حل مسئله از طریق فعالیت های کلاسی بر توانایی های شناختی و عملکرد تحصیلی دانش آموزان در نظام آموزشی ایران انجام شده است. در عصر کنونی که جوامع بشری با چالش های پیچیده، چندوجهی و بی سابقه ای در حوزه های علمی، اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی مواجه هستند و نیاز به شهروندانی توانا در تحلیل مسائل، تصمیم گیری مبتنی بر شواهد و ارائه راه حل های خلاقانه و موثر، بیش از پیش احساس می شود، آموزش مهارت حل مسئله به عنوان یکی از مهم ترین و راهبردی ترین اهداف نظام های آموزشی قرن بیست و یکم، در صدر برنامه های درسی بسیاری از کشورهای پیشرفته و در حال توسعه قرار گرفته است و به عنوان یک مهارت کلیدی و فراتخصصی، نقشی تعیین کننده در موفقیت تحصیلی، شغلی و اجتماعی دانش آموزان ایفا می کند. با این حال، با وجود تاکید گسترده بر اهمیت این مهارت در اسناد بالادستی نظام آموزشی ایران، همچنان در کلاس های درس کشور، روش های سنتی و حافظه محور بر آموزش غالب هستند و به پرورش مهارت حل مسئله در دانش آموزان توجه کافی نمی شود و این شکاف، به کاهش توانایی آنان در مواجهه با مسائل واقعی زندگی و کاهش کیفیت یادگیری منجر شده است. این پژوهش با رویکرد آمیخته (کیفی-کمی) و با استفاده از طرح متوالی اکتشافی انجام شده است. در بخش کیفی، جامعه آماری شامل معلمان و دانش آموزان مقطع متوسطه اول شهر اصفهان بود که با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند و با معیار اشباع نظری، ۲۰ معلم و ۳۰ دانش آموز انتخاب شدند و داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق و جلسات گروه کانونی جمع آوری و با روش تحلیل محتوای کیفی با رویکرد استقرایی در نرم افزار MAXQDA تحلیل گردیدند. در بخش کمی، جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان مقطع متوسطه اول شهر اصفهان به تعداد ۵۸۰۰ نفر بود که با استفاده از فرمول کوکران و روش نمونه گیری خوشه ای تصادفی، تعداد ۳۶۰ نفر به عنوان نمونه انتخاب شدند و داده ها با استفاده از پرسشنامه محقق ساخته مهارت حل مسئله و پرسشنامه عملکرد تحصیلی که روایی و پایایی آن ها مورد تایید قرار گرفت، جمع آوری و با روش های آمار توصیفی و استنباطی شامل آزمون تی مستقل، تحلیل واریانس یک راهه و تحلیل رگرسیون چندگانه با استفاده از نرم افزار SPSS نسخه ۲۶ تحلیل گردیدند. یافته های بخش کیفی به شناسایی ۵ مولفه اصلی برای فعالیت های کلاسی موثر در آموزش مهارت حل مسئله شامل مسئله های باز و واقعی، کار گروهی و مشارکتی، بحث و گفت وگوی هدفمند، ایفای نقش و شبیه سازی، و پروژه های عملی و پژوهشی، و همچنین ۴ مرحله اصلی فرایند حل مسئله شامل شناسایی مسئله، تحلیل و تعریف مسئله، تولید راه حل های جایگزین، و انتخاب و اجرای راه حل و ارزشیابی انجامید. نتایج بخش کمی نشان داد که میانگین نمرات مهارت حل مسئله و عملکرد تحصیلی در گروهی که با فعالیت های کلاسی مبتنی بر حل مسئله آموزش دیده اند، به طور معناداری بالاتر از گروهی است که با روش سنتی آموزش دیده اند و این تفاوت در سطح ۰۰۱/۰>P معنادار بوده است. همچنین، تحلیل رگرسیون چندگانه نشان داد که مولفه مسئله های باز و واقعی با ضریب بتای ۳۴/۰ بیشترین تاثیر و مولفه ایفای نقش و شبیه سازی با ضریب بتای ۱۹/۰ کمترین تاثیر را بر مهارت حل مسئله دارند و این پنج مولفه در مجموع ۵۴ درصد از واریانس مهارت حل مسئله را تبیین می کنند.

کلیدواژه ها:

مهارت حل مسئله ، فعالیت های کلاسی ، یادگیری مشارکتی ، تفکر انتقادی ، عملکرد تحصیلی