ارتباطات و مطالعات رسانه و جامعه شناسی خانواده: بررسی اثرات رسانه های جدید بر تغییر ساختار روابط میان نسلی و پویایی خانواده

پژوهش حاضر با هدف بررسی اثرات رسانه های جدید بر تغییر ساختار روابط میان نسلی و پویایی خانواده در ایران انجام شده است. در عصر کنونی، رسانه های جدید (شامل شبکه های اجتماعی، پیام رسان های موبایلی، پلتفرم های اشتراک ویدئو، و بازی های آنلاین) به عنوان یکی از مهم ترین و تاثیرگذارترین پدیده های اجتماعی-فرهنگی، تمامی ابعاد زندگی خانوادگی را تحت تاثیر قرار داده اند . جامعه آماری پژوهش شامل خانواده های تهرانی با حداقل یک نوجوان یا جوان (۱۵ تا ۳۰ سال) و حداقل یک فرد بالغ (بالای ۴۵ سال) در سال ۱۴۰۴ بود که با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند با حداکثر تنوع و با معیار اشباع نظری، ۳۲ عضو از ۱۴ خانواده (شامل نوجوانان، جوانان، والدین و در برخی موارد پدربزرگ ها و مادربزرگ ها) انتخاب شدند و داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق و مشاهده غیرمشارکتی تعاملات خانوادگی جمع آوری و با استفاده از روش کدگذاری باز، محوری و گزینشی در نرم افزار MAXQDA تحلیل گردیدند و برای تامین اعتبار و روایی داده ها از روش های بازبینی توسط مشارکت کنندگان، بازبینی توسط همکاران پژوهشگر و سه سوسازی منابع داده استفاده شد. یافته های پژوهش به شناسایی ۵ مقوله اصلی و ۲۲ مقوله فرعی در حوزه تغییرات ساختار روابط میان نسلی و پویایی خانواده انجامید. مضامین اصلی عبارتند از: ۱) تغییر در الگوهای ارتباطی (شامل کاهش گفت وگوهای رو در رو، افزایش ارتباطات مجازی درون خانوادگی، تغییر محتوای ارتباطات، و کاهش زمان تعاملات خانوادگی)، ۲) تغییر در ساختار قدرت و تصمیم گیری (شامل افزایش استقلال و عاملیت نسل جوان، چالش در اقتدار والدین، تغییر در مرجعیت و مشاوره، و مشارکت بیشتر نسل جوان در تصمیم گیری ها)، ۳) تغییر در ارزش ها و هنجارهای خانوادگی (شامل شکاف نسلی در ارزش ها، تغییر نگرش به ازدواج و فرزندآوری، تغییر باورهای دینی و اخلاقی، و فردی شدن روزافزون)، ۴) تغییر در تعاملات عاطفی و همبستگی (شامل کاهش همبستگی عاطفی، افزایش فاصله عاطفی بین نسل ها، تغییر در ابراز محبت و صمیمیت، و افزایش تنش ها و تعارضات)، و ۵) تغییر در هویت های فردی و جمعی (شامل هویت یابی مجازی و چندگانه، تضعیف هویت خانوادگی، تغییر در مرزهای فردی و جمعی، و شکل گیری سبک های زندگی جدید). همچنین، یافته ها نشان داد که عوامل زمینه ای مانند سواد رسانه ای اعضای خانواده، سطح تحصیلات، وضعیت اقتصادی، و سبک فرزندپروری والدین، بر شدت و جهت تاثیرات رسانه های جدید بر روابط میان نسلی نقش تعدیل گر دارند.

کلیدواژه ها:

: رسانه های جدید ، روابط میان نسلی ، پویایی خانواده ، تغییرات خانوادگی ، شکاف نسلی