رهبری برای عدالت آموزشی: بررسی نقش مدیران در کاهش نابرابرهای تحصیلی

رهبری آموزشی مبتنی بر عدالت به عنوان یکی از موثرترین رویکردهای مدیریتی، نقش تعیین کننده ای در کاهش نابرابری های تحصیلی و فراهم سازی فرصت های برابر یادگیری برای تمامی دانش آموزان ایفا می کند. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش رهبری مدیران مدارس در تحقق عدالت آموزشی و کاهش نابرابری های تحصیلی دانش آموزان انجام شد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، توصیفی-همبستگی با رویکرد مدل یابی معادلات ساختاری بود. جامعه آماری پژوهش شامل تمامی معلمان مدارس در سال تحصیلی ۱۴۰۵–۱۴۰۶ بود که بر اساس جدول کرجسی و مورگان و با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای، ۳۵۰ نفر به عنوان نمونه انتخاب شدند. داده ها از طریق پرسشنامه رهبری برای عدالت آموزشی (Theoharis, ۲۰۰۷)، پرسشنامه عدالت آموزشی برگرفته از شاخص های یونسکو و پرسشنامه نابرابری های تحصیلی مبتنی بر ابعاد دسترسی، مشارکت و پیشرفت تحصیلی گردآوری شد. روایی محتوایی ابزارها با نظر ۱۲ نفر از اعضای هیئت علمی علوم تربیتی تایید و روایی سازه آن ها از طریق تحلیل عاملی تاییدی بررسی شد. همچنین پایایی ابزارها با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ به ترتیب ۰.۹۱، ۰.۸۹ و ۰.۹۳ و پایایی ترکیبی بالاتر از ۰.۸۰ برای تمامی سازه ها تایید شد. تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزارهای SPSS نسخه ۲۷ و AMOS نسخه ۲۶ انجام گرفت. نتایج نشان داد رهبری برای عدالت آموزشی اثر مستقیم و معناداری بر کاهش نابرابری های تحصیلی دارد (β=-۰.۵۸، P<۰.۰۰۱). همچنین این متغیر از طریق میانجی گری عدالت آموزشی، اثر غیرمستقیم معناداری بر کاهش نابرابری های تحصیلی برجای گذاشت (β=-۰.۲۷، P<۰.۰۰۱) و اثر کل آن برابر با β=-۰.۸۵ برآورد شد. رهبری برای عدالت آموزشی تاثیر مثبت و معناداری بر تحقق عدالت آموزشی داشت (β=۰.۷۱، P<۰.۰۰۱) و توانست ۵۶ درصد از واریانس عدالت آموزشی را تبیین کند (R²=۰.۵۶)، در حالی که مدل نهایی ۶۴ درصد از تغییرات نابرابری های تحصیلی را توضیح داد (R²=۰.۶۴). شاخص های برازش مدل شامل χ²/df=۲.۱۴، CFI=۰.۹۵، TLI=۰.۹۴، GFI=۰.۹۳ و RMSEA=۰.۰۴۹، برازش مطلوب مدل پیشنهادی را تایید کردند. یافته های پژوهش نشان داد مدیرانی که از سبک رهبری عدالت محور، مشارکتی و حمایت گر بهره می گیرند، از طریق توزیع عادلانه منابع آموزشی، کاهش تبعیض، تقویت مشارکت معلمان و ایجاد فرصت های یادگیری برابر، نقش موثری در کاهش شکاف های آموزشی و ارتقای کیفیت یادگیری دانش آموزان ایفا می کنند. بر این اساس، پیشنهاد می شود سیاست گذاران آموزشی، آموزش و توانمندسازی مدیران مدارس در حوزه رهبری برای عدالت آموزشی را به عنوان یکی از راهبردهای اساسی کاهش نابرابری های تحصیلی و تحقق عدالت در نظام تعلیم و تربیت در اولویت برنامه های توسعه آموزشی قرار دهند.

کلیدواژه ها:

رهبری برای عدالت آموزشی ، عدالت آموزشی ، نابرابری های تحصیلی ، مدیران مدارس ، مدل یابی معادلات ساختاری ، رهبری آموزشی ، فرصت های برابر یادگیری