اثر استفاده از پرسش های باز و چالش برانگیز بر پرورش تفکر انتقادی در کلاس درس

تفکر انتقادی یکی از مهم ترین شایستگی های شناختی در نظام های آموزشی به شمار می آید و نقش تعیین کننده ای در پرورش توانایی تحلیل، استدلال، قضاوت آگاهانه و حل مسئله دانش آموزان دارد. در این میان، کیفیت پرسش هایی که در کلاس درس مطرح می شود، می تواند جهت گیری فرایند یادگیری را از انتقال صرف اطلاعات به یادگیری مبتنی بر اندیشه، گفت وگو و کشف معنا تغییر دهد. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثر استفاده از پرسش های باز و چالش برانگیز بر پرورش تفکر انتقادی در کلاس درس و تبیین ظرفیت های این رویکرد در ارتقای تعاملات آموزشی و تعمیق یادگیری انجام شده است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، مروری تحلیلی است. داده های پژوهش از طریق مطالعه کتاب ها، مقالات علمی، اسناد پژوهشی و منابع معتبر داخلی و خارجی گردآوری و با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی بررسی شدند. یافته ها نشان داد که پرسش های باز و چالش برانگیز با درگیر ساختن فرایندهای شناختی سطح بالا، زمینه رشد مهارت هایی همچون تحلیل اطلاعات، استدلال منطقی، ارزیابی شواهد، مقایسه دیدگاه ها، تصمیم گیری آگاهانه و خودبازنگری شناختی را فراهم می آورند. همچنین، این شیوه پرسشگری موجب افزایش مشارکت فعال دانش آموزان، گسترش گفت وگوهای علمی، تقویت یادگیری مشارکتی و ارتقای کیفیت تعاملات آموزشی می شود و نقش معلم را از انتقال دهنده دانش به هدایت کننده فرایند یادگیری تغییر می دهد. بررسی پیشینه پژوهش نیز همسویی قابل توجهی میان یافته های این پژوهش و دیدگاه های نظریه پردازان و پژوهشگران این حوزه نشان داد. در مجموع، نتایج بیانگر آن است که استفاده هدفمند از پرسش های باز و چالش برانگیز، راهبردی اثربخش، عملی و قابل اجرا برای تقویت تفکر انتقادی و ارتقای کیفیت یاددهی یادگیری در محیط های آموزشی است و می تواند زمینه تربیت دانش آموزانی تحلیل گر، پرسشگر، مسئولیت پذیر و توانمند در مواجهه با مسائل گوناگون را فراهم سازد.

کلیدواژه ها:

پرسش های باز ، پرسش های چالش برانگیز ، تفکر انتقادی ، تعاملات آموزشی ، یادگیری عمیق ، یادگیری مشارکتی ، کلاس درس