واکاوی نقش هوش مصنوعی در موفقیت تحصیلی دانش آموزان در ایران

مقاله مروری حاضر با هدف واکاوی نقش هوش مصنوعی در موفقیت تحصیلی دانش آموزان ایرانی در هر دو جنسیت و در تمامی مقاطع سنی تدوین شده است. این پژوهش با بهره گیری از رویکرد مرور نظام مند روایتی، به بررسی پژوهش های علمی منتشرشده در بازه زمانی ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۶ در پایگاه های داده معتبر داخلی و بین المللی پرداخته و در نهایت، مقالات واجد شرایط را بر اساس معیارهای از پیش تعیین شده مورد تحلیل و سنتز قرار داده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که هوش مصنوعی در قالب سیستم های تدریس هوشمند، پلتفرم های یادگیری تطبیقی، ربات های گفت وگو، سامانه های ارزیابی خودکار و ابزارهای تحلیل یادگیری، توانسته است تاثیرات مثبت و معناداری بر شاخص های متنوع موفقیت تحصیلی شامل افزایش معدل، بهبود عملکرد در آزمون ها، تقویت انگیزش درونی، ارتقای خودتنظیمی یادگیری و کاهش نرخ ترک تحصیل بر جای گذارد. این تاثیرات در گروه های سنی و جنسیتی مختلف، الگوهای متمایزی را نشان می دهد؛ به گونه ای که دختران در سنین پایین تر و به ویژه در دوره ابتدایی از ربات های گفت وگو و دستیارهای تعاملی، و پسران در سنین نوجوانی و در دوره دوم متوسطه از ابزارهای چالش برانگیز و بازی وارسازی شده بیشترین بهره را برده اند. همچنین، در سطح آموزش عالی، هوش مصنوعی توانسته است شکاف جنسیتی در رشته های فنی-مهندسی را به طور چشمگیری کاهش دهد. با این حال، اثربخشی این فناوری به شدت تحت تاثیر عوامل زمینه ای نظیر زیرساخت های دیجیتال، سواد دیجیتال معلمان و والدین، و تفاوت های منطقه ای قرار دارد و در مناطق محروم و روستایی، مزایای آن به مراتب کمتر بوده است. در پایان، پیشنهادهای کاربردی در شش محور اصلی شامل سیاست گذاری کلان، مدیریت مدارس، توانمندسازی معلمان، آگاهی رسانی به والدین، توسعه مهارت های دانش آموزان و پژوهش های آتی ارائه شده است تا زمینه بهره برداری عادلانه و پایدار از ظرفیت های هوش مصنوعی در نظام آموزشی ایران فراهم شود.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، موفقیت تحصیلی ، یادگیری تطبیقی ، سیستم های تدریس هوشمند ، فناوری آموزشی