طراحی الگوی پاسخ به مخاطره سیل در نظام سلامت: مدل دلفی

تغییرات اقلیمی و افزایش وقوع پدیده های آب و هوایی از جمله سیل، چالش مهمی برای نظام سلامت محسوب می شود. سیل با ایجاد صدمات جسمی، بیماری های عفونی، اختلال در ارائه خدمات درمانی و آسیب به زیرساخت های سلامت، پیامدهای کوتاه مدت و بلندمدت متعددی ایجاد می کند. تجربه سیل های گسترده ایران، ضرورت ارتقای آمادگی و طراحی برنامه ای جامع برای پاسخ نظام سلامت به سیلاب های آینده را آشکار کرده است. مطالعه حاضر با هدف طراحی الگوی پاسخ به مخاطره سیل در نظام سلامت با رویکرد کیفی، اکتشافی و آینده پژوهانه و به صورت ترکیبی انجام شد. ابتدا با مرور جامع مطالعات و برنامه های مرتبط در دنیا، ابعاد و شاخص های پاسخ به سیل شناسایی و تحلیل محتوای کیفی شد. سپس مصاحبه های نیمه ساختاریافته با مدیران و خبرگان دارای تجربه پاسخ به سیلاب انجام شد. در مرحله نهایی، ۹۶ مولفه شناسایی شد و در قالب پنج بعد در اختیار ۱۵ نفر از خبرگان قرار گرفت و با استفاده از روش دلفی در دو راند، اجماع خبرگان حاصل شد. نتایج نشان داد الگوی نهایی پاسخ به سیل شامل پنج بعد اصلی فعالیت های ابتدایی و مقدماتی، خدمات اضطراری، تداوم مراقبت های درمانی، خدمات سلامت عمومی و تدارکات و پشتیبانی است. این ابعاد مجموعه ای از اقدامات شامل فعال سازی مراکز هدایت عملیات بحران، ارزیابی نیازها و ظرفیت ها، هشدار و اطلاع رسانی، جست وجو و نجات، تریاژ و انتقال مصدومان، تداوم مراقبت از بیماران مزمن، پایش بیماری ها، تامین آب و غذای سالم، مدیریت فاضلاب و پسماند، حمایت از گروه های آسیب پذیر و تامین منابع و تجهیزات را دربرمی گیرد. بنابراین آمادگی موثر نظام سلامت در برابر سیلاب نیازمند رویکردی جامع و آینده نگر است که علاوه بر خدمات فوری و اضطراری، تداوم مراقبت، سلامت عمومی و پشتیبانی عملیاتی را نیز پوشش دهد. ایجاد ساختار مناسب مدیریت بحران، پایش مخاطرات، هماهنگی بین بخشی، تامین منابع و تقویت ظرفیت های انسانی و لجستیکی می تواند موجب کاهش پیامدهای سیل و افزایش اثربخشی پاسخ نظام سلامت شود.