تحلیل فضایی آماری تخلفات ساختمانی در مناطق مختلف شهرداری اراک با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS)

مقدمه: تخلفات ساختمانی یکی از چالش های اساسی مدیریت شهری در ایران است که برنامه ریزی شهری، عدالت فضایی و کیفیت محیط شهری را تحت تاثیر قرار می دهد. با وجود چارچوب های نظارتی مانند کمیسیون ماده ۱۰۰ قانون شهرداری، اجرای این مقررات اغلب به جریمه های مالی محدود شده و تخلفات به صورت گسترده عادی سازی شده اند. هدف: پژوهش حاضر با هدف تحلیل الگوی فضایی تخلفات ساختمانی در مناطق مختلف شهرداری اراک و شناسایی پهنه های بحرانی با استفاده از روش های آمار فضایی در بستر GIS انجام شده است. روش شناسی: این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، توصیفی تحلیلی با رویکرد آمار فضایی است. جامعه آماری شامل کلیه پرونده های تخلفات ساختمانی ثبت شده در کمیسیون ماده ۱۰۰ شهرداری اراک در بازه زمانی ۱۴۰۱ ۱۴۰۲ (۲ سال) به تعداد ۱۸,۴۵۲ پرونده می باشد. داده های مکانی با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) تحلیل شده اند. روش های آماری فضایی مورد استفاده شامل برآورد تراکم کرنل (KDE)، تحلیل نزدیک ترین همسایگی (ANN)، بیضی انحراف معیار، تحلیل لکه های داغ (Getis Ord Gi*) و شاخص موران محلی (Local Moran’s I) است. یافته ها: نتایج نشان می دهد که تخلفات ساختمانی در اراک الگوی خوشه ای و ناهمگن دارند. سه دسته اصلی تخلف شامل عدم رعایت شرایط پروانه (۴۲٪)، افزایش سطح زیربنا (۳۱٪) و ساخت وساز بدون پروانه (۲۷٪) شناسایی شد. مناطق مرکزی (منطقه ۲ و ۳) بالاترین تراکم تخلفات مرتبط با پروانه را دارند، در حالی که مناطق حاشیه ای (منطقه ۵) عمدتا شامل تخلفات ساخت بدون پروانه هستند. تحلیل لکه های داغ، خوشه های معنادار آماری را در امتداد کریدورهای توسعه شمال جنوب اراک نشان داد. نتیجه گیری: تخلفات ساختمانی در اراک پدیده ای ساختاری و ریشه دار است که رویکردهای مبتنی بر جریمه به تنهایی برای مهار آن کافی نیست. پیشنهاد می شود شهرداری اراک با استفاده از سامانه های پایش هوشمند و تحلیل های مکانی منظم، به جای واکنش صرف، به سمت پیش گیری فعال و هدفمند حرکت کند و در مناطق با تراکم تخلف بالا، نظارت میدانی را تشدید نماید.

کلیدواژه ها:

مار فضایی ، تخلفات ساختمانی ، کمیسیون ماده ۱۰۰ ، GIS ، اراک ، تحلیل لکه های داغ