تبیین چارچوب نظری معماری بیوفیلیک به عنوان الگویی برای تلفیق با معماری بومی و پایداری اقلیمی در ایران

پیوند فطری انسان با طبیعت که در پی گسترش شهرنشینی و سلطه فناوری بر زندگی معاصر تضعیف شده، رویکردهای طراحی پایدار محیطی را بیشتر معطوف به کارایی کمی انرژی کرده و از پیوند حسی و ادراکی انسان با طبیعت غافل مانده است. در این میان، معماری بومی ایران، پیش از هرگونه صورت بندی نظری در ادبیات غرب، اصول معماری بیوفیلیک را به شکلی تجربی و برخاسته از دانش زیسته پیشینیان در کالبد خود متجلی ساخته بود. پژوهش حاضر با هدف تبیین چارچوب نظری معماری بیوفیلیک به عنوان الگویی برای تلفیق آگاهانه با اصول معماری بومی و پایداری اقلیمی در ایران انجام شده و می کوشد پاسخ دهد که چگونه می توان مولفه های سه گانه تجربه بیوفیلیک مستقیم، غیرمستقیم و فضایی-مکانی را با مولفه های بنیادین معماری بومی ایران در قالب چارچوبی منسجم تلفیق کرد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر رویکرد کیفی و توصیفی-تحلیلی است و داده ها به روش اسنادی-کتابخانه ای گردآوری و با تحلیل محتوای کیفی و رویکرد استقرایی در سه گام کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شده اند. یافته ها نشان می دهد که میان دسته های سه گانه الگوهای بیوفیلیک و پنج اصل معماری بومی ایران تناظری ساختاری و مستند برقرار است؛ چنان که شواهد کمی بافت تاریخی دزفول حضور الگوهای «طبیعت در فضا» و «مشابهت های طبیعی» را به ترتیب با میانگین ۸۸ و ۸۷ درصد تایید می کند. بر این اساس، چارچوب نظری تلفیقی سه وجهی پژوهش، شامل راهبردهای «طبیعت در فضا»، «الهام از طبیعت» و «تعامل با طبیعت»، هر یک را به یک اصل بومی و یک هدف پایداری اقلیمی (به ترتیب آسایش حرارتی، کارایی انرژی و پایداری اجتماعی) پیوند می زند. این چارچوب نشان می دهد معماری بومی ایران تحقق پیشینی همان اصولی است که بعدها در غرب نظریه پردازی شد و مبنایی برای طراحی معماری معاصر، انسان محور و پایدار در ایران فراهم می آورد.

کلیدواژه ها:

معماری بیوفیلیک ، معماری بومی ایران ، پایداری اقلیمی ، الگوهای طراحی بیوفیلیک.