تحلیل نقش ویژگی های معماری و سازمان کالبدی فضاهای عمومی در افزایش امنیت عمومی شهروندان بندرعباس

امروزه امنیت اجتماعی به عنوان یکی از بنیادی ترین نیازهای زیست شهری، جایگاهی تعیین کننده در ارزیابی کیفیت محیط های شهری و میزان موفقیت برنامه ریزی های شهری و معماری دارد. شهرها نه تنها عرصه تعاملات اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی هستند، بلکه به واسطه ساختار کالبدی، سازمان فضایی، نحوه توزیع کاربری ها و کیفیت طراحی فضاهای عمومی، می توانند زمینه ساز تقویت یا تضعیف احساس امنیت و امنیت اجتماعی باشند. در این میان، طراحی شهری و معماری محیط، از طریق مولفه هایی همچون خوانایی فضایی، نظارت طبیعی، روشنایی، نفوذپذیری، اختلاط کاربری ها، هویت مکانی، سرزندگی فضاهای عمومی و کیفیت نگهداشت محیط، نقشی موثر در پیشگیری از بروز آسیب های اجتماعی و کاهش فرصت های جرم ایفا می کنند. از این رو، بررسی رابطه میان کیفیت کالبدی فضایی شهر و امنیت اجتماعی، یکی از موضوعات مهم در حوزه معماری شهری و برنامه ریزی محیطی به شمار می رود. شهر بندرعباس به دلیل ویژگی های خاص جغرافیایی، اقلیمی و اجتماعی خود، از جمله بندری بودن، مهاجرپذیری، رشد نسبتا سریع شهری، وجود برخی بافت های فرسوده و حاشیه ای، و همچنین استفاده گسترده از فضاهای عمومی در ساعات عصر و شب، بستر مناسبی برای مطالعه این موضوع فراهم می آورد. در چنین شهری، طراحی مناسب فضاهای شهری می تواند در کاهش احساس ناامنی، افزایش حضورپذیری شهروندان، تقویت نظارت اجتماعی و ارتقای کیفیت زندگی شهری نقش مهمی ایفا کند. بر همین اساس، پژوهش حاضر با هدف تحلیل تاثیر مولفه های طراحی شهری و ویژگی های کالبدی فضایی محیط بر ارتقای امنیت اجتماعی شهروندان در شهر بندرعباس انجام می شود. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت، توصیفی تحلیلی است و در چارچوب رویکردهای نظری مرتبط با پیشگیری از جرم از طریق طراحی محیطی، نظریه نظارت طبیعی، و دیدگاه های مرتبط با سرزندگی و خوانایی شهری انجام می گیرد. در این مطالعه، متغیرهایی نظیر روشنایی معابر، دیدپذیری فضا، کیفیت مبلمان شهری، نحوه استقرار کاربری ها، کنترل دسترسی، نظم کالبدی، کیفیت نماها، حضورپذیری اجتماعی و انسجام فضایی مورد توجه قرار می گیرند. انتظار می رود یافته های پژوهش نشان دهد که بهبود طراحی شهری و ارتقای کیفیت معماری محیطی، رابطه مثبت و معناداری با افزایش امنیت اجتماعی و احساس امنیت شهروندان دارد. نتایج این تحقیق می تواند مبنایی برای سیاست گذاری های شهری، بهسازی فضاهای عمومی، سامان دهی بافت های مسئله دار و ارتقای کیفیت محیط شهری در بندرعباس و سایر شهرهای مشابه باشد.

کلیدواژه ها:

طراحی شهری ، معماری محیطی ، امنیت اجتماعی ، احساس امنیت ، کالبد شهری ، بندرعباس