شناسایی عوامل موثر بر افت انگیزه تحصیلی دانش آموزان و ارائه الگوی مداخله آموزشی مبتنی بر نقش معلم

هدف پژوهش حاضر شناسایی عوامل موثر بر افت انگیزه تحصیلی دانش آموزان پسر دوره متوسطه اول و ارائه الگویی برای مداخله تربیتی با تاکید بر نقش معلمان بود. این پژوهش با رویکرد آمیخته اکتشافی و با مشارکت دانش آموزان پسر ۱۲ تا ۱۵ سال و معلمان دوره متوسطه اول در مدارس ایران انجام شد. در بخش کیفی، دیدگاه ها و تجربه های معلمان و دانش آموزان درباره علل کاهش علاقه، تلاش، پشتکار و مشارکت تحصیلی بررسی و داده ها با استفاده از روش تحلیل مضمون طبقه بندی شدند. در بخش کمی نیز برای سنجش میزان تاثیر عوامل شناسایی شده، از پرسش نامه انگیزش تحصیلی و پرسش نامه محقق ساخته عوامل موثر بر افت انگیزه استفاده شد. روایی ابزارها از طریق روایی محتوایی و سازه و پایایی آن ها با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ بررسی شد. داده های کمی با بهره گیری از آمار توصیفی، ضریب همبستگی، تحلیل رگرسیون و مدل یابی معادلات ساختاری تحلیل شدند.یافته ها نشان داد عوامل فردی، خانوادگی، آموزشی، مدرسه ای و اجتماعی در شکل گیری افت انگیزه تحصیلی دانش آموزان نقش دارند. در میان عوامل آموزشی، شیوه تدریس یکنواخت، تاکید بیش از حد بر نمره، بازخوردهای منفی، مقایسه دانش آموزان، ضعف ارتباط عاطفی معلم و دانش آموز و نادیده گرفتن تفاوت های فردی، بیشترین ارتباط را با کاهش انگیزه تحصیلی داشتند. همچنین احساس ناکامی، اضطراب امتحان، ضعف خودکارآمدی، تعارضات خانوادگی، فشار تحصیلی و استفاده نامناسب از فضای مجازی از دیگر عوامل موثر شناخته شدند.بر اساس یافته ها، الگوی مداخله تربیتی پیشنهادی دربرگیرنده پنج مولفه اصلی شامل ایجاد رابطه حمایتی معلم و دانش آموز، استفاده از روش های تدریس فعال، ارائه بازخورد سازنده، تقویت خودکارآمدی و هدف گذاری تحصیلی، و همکاری مستمر معلم، خانواده و مشاور مدرسه است. نتایج پژوهش نشان می دهد معلمان می توانند با ایجاد محیط یادگیری امن، مشارکتی و متناسب با نیازهای رشدی نوجوانان، نقش تعیین کننده ای در پیشگیری و کاهش افت انگیزه تحصیلی ایفا کنند.

کلیدواژه ها:

انگیزه تحصیلی ، افت انگیزه ، دانش آموزان پسر ، دوره متوسطه اول ، نقش معلم ، مداخله تربیتی