مقاومت به مثابه یک نظریه بومی روابط بین الملل: بازسازی نظری از اندیشه آیت الله خامنه ای

این پژوهش با هدف بازسازی نظری مفهوم «مقاومت» در اندیشه آیت الله سیدعلی خامنه ای و صورت بندی آن به عنوان یک نظریه بومی در روابط بین الملل انجام شده است. مسئله اصلی تحقیق این است که آیا مقاومت صرفا یک راهبرد سیاسی–امنیتی است یا قابلیت تبدیل شدن به یک نظریه منسجم و قابل اتکا در علم روابط بین الملل را دارد. پژوهش با رویکردی کیفی و بر مبنای روش نظریه پردازی داده بنیاد، به تحلیل نظام مند بیانات، آثار مکتوب و گفتمان سیاسی رهبر انقلاب در بازه زمانی ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۳ پرداخته است.یافته ها نشان می دهد که نظریه مقاومت واجد یک منظومه منسجم هستی شناختی شامل توحید سیاسی، نفی سلطه، امت محوری و عدالت جهانی است. در سطح معرفت شناختی نیز این نظریه بر ترکیب قرآن، سنت، عقل و تجربه تاریخی استوار است. در سطح مفهومی، مولفه هایی همچون استقلال، عزت، استکبارستیزی، مردم سالاری دینی، جهاد و بازدارندگی هسته مرکزی آن را تشکیل می دهند. همچنین در سطح هنجاری، اصولی مانند نفی سلطه، حمایت از مستضعفان، امت گرایی، بازدارندگی فعال و عدالت محوری، چارچوب رفتاری این نظریه را سامان می دهند.نتایج پژوهش نشان می دهد که مقاومت نه صرفا یک گفتمان سیاسی یا ابزار امنیتی، بلکه یک نظریه بومی در روابط بین الملل با ظرفیت تبیین بخشی از تحولات منطقه ای و ارائه الگویی بدیل برای نظم جهانی است. نوآوری پژوهش در بازسازی نظام مند مقاومت از سطح گفتمان به نظریه و ارائه مدل تحلیلی چهارسطحی شامل ورودی ها، فرآیندها، خروجی ها و غایت نظم جهانی است.

کلیدواژه ها:

نظریه مقاومت ، روابط بین الملل اسلامی ، نظریه بومی ، آیت الله خامنه ای ، نفی سلطه ، عدالت جهانی ، نظم بین الملل ، امت اسلامی.