آثار و پیامدهای حدنگاری (کاداستر) بر تثبیت مالکیت اراضی ملی و مستحدثات روستایی

حدنگاری یا کاداستر، به عنوان یکی از مهم ترین سامانه های مدیریت اطلاعات مکانی، در سال های اخیر نقشی کلیدی در ساماندهی وضعیت مالکیت اراضی ایفا کرده است، اما پیامدهای آن فراتر از یک اقدام صرفا فنی بوده و به شدت تحت تاثیر بسترهای اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی قرار دارد. این مقاله با رویکردی تحلیلی-نظری به بررسی آثار حدنگاری بر تثبیت مالکیت دو قلمروی متمایز اما مرتبط، یعنی اراضی ملی و مستحدثات روستایی، می پردازد. استدلال اصلی آن است که حدنگاری اگرچه با ارائه داده های مکانی دقیق و شفاف، ابهامات مرزی و حقوقی را کاهش می دهد و زمینه حفاظت از اراضی ملی را در برابر تعرضات غیرمجاز فراهم می آورد، اما در عرصه روستایی، به دلیل پیچیدگی های ناشی از مالکیت های عرفی، روابط خویشاوندی و وابستگی های معیشتی، با دوگانگی فرصت و تهدید مواجه است. از یک سو، حدنگاری می تواند به روستاییان در کسب سند رسمی و خروج از وضعیت شکننده مالکیت عرفی کمک کند، امنیت سرمایه گذاری را افزایش دهد و زمینه توسعه پایدار سکونتگاه های روستایی را فراهم آورد؛ از سوی دیگر، در صورت اجرای صرفا دولتی و بدون مشارکت محلی، ممکن است به بی اعتمادی، مقاومت، تخریب بناهای بدون سند و تشدید مهاجرت بیانجامد. مقاله بر این نکته تاکید دارد که تثبیت واقعی مالکیت، نه در نقشه دقیق، بلکه در تطابق آن با ادراکات جمعی و منافع زیسته جامعه محلی شکل می گیرد و حدنگاری باید به مثابه فرایندی پویا، مشارکتی و منطقه بنیاد طراحی شود تا بتواند میان دو کارکرد حفاظتی و حمایتی خود تعادل برقرار کند. در نهایت، نتیجه گیری می شود که پیامدهای مثبت یا منفی حدنگاری، برآیند تعامل سه عامل «دقت فنی»، «نهادسازی محلی» و «سیاست های جبرانی» است و بدون توجه هم زمان به هر سه، تثبیت مالکیت به صورتی ناقص و ناپایدار تحقق خواهد یافت.

کلیدواژه ها:

حدنگاری ، کاداستر ، تثبیت مالکیت ، اراضی ملی ، مستحدثات روستایی