نقش یادگیری مبتنی بر بازی در توسعه کارکردهای اجرایی دانش آموزان دوره ابتدایی: «یک مرور نظام مند»

هدف پژوهش حاضر، بررسی نقش یادگیری مبتنی بر بازی در توسعه کارکردهای اجرایی دانش آموزان دوره ابتدایی از طریق یک مرور نظام مند است. کارکردهای اجرایی، شامل حافظه کاری، بازداری پاسخ و انعطاف پذیری شناختی، از مهم ترین پیش بینی کننده های موفقیت تحصیلی، خودتنظیمی و سازگاری اجتماعی در سال های ابتدایی مدرسه به شمار می آیند. از سوی دیگر، شواهد نظری و تجربی نشان می دهد که بازی، به عنوان تجربه ای غنی، لذت بخش و تعاملی، می تواند به طور مستقیم و غیرمستقیم بر رشد این کارکردها اثر بگذارد. با وجود این، مرورهای نظام مند اندکی به طور خاص بر نقش یادگیری مبتنی بر بازی در کارکردهای اجرایی دانش آموزان دوره ابتدایی، به ویژه در بافت آموزشی ایران، تمرکز کرده اند. این مطالعه با پیروی از دستورالعمل PRISMA و بر اساس جستجوی نظام مند در پایگاه های Scopus، Web of Science، ERIC، ScienceDirect، Springer، Google Scholar وپایگاه های فارسی SID،Magiran و IranDoc در بازه زمانی ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۵ انجام شد. پس از غربالگری عنوان، چکیده و متن کامل، در نهایت ۳۰ مطالعه واجد شرایط وارد تحلیل شدند. معیارهای ورود شامل تمرکز بر دانش آموزان دوره ابتدایی، استفاده از مداخله یا رویکرد بازی محور و سنجش حداقل یکی از مولفه های کارکردهای اجرایی بود. کیفیت مطالعات با استفاده از چک لیست های معتبر ارزیابی شد و به دلیل ناهمگونی در نوع بازی ها، ابزارهای سنجش و طرح های پژوهشی، از تحلیل روایی و تحلیل مضمون برای ترکیب یافته ها استفاده گردید. نتایج نشان داد که یادگیری مبتنی بر بازی، در قالب بازی های دیجیتال، حرکتی، رومیزی، آزاد و بازی های آموزشی ساختاریافته، تاثیر معناداری بر هر سه مولفه اصلی کارکردهای اجرایی دارد. بازی های دیجیتال چندمرحله ای و مبتنی بر حل مسئله بیشترین اثر را بر حافظه کاری، بازی های حرکتی و سرعت–دقت بیشترین اثر را بر بازداری پاسخ، و بازی های دارای قوانین متغیر و چندوظیفه ای بیشترین اثر را بر انعطاف پذیری شناختی نشان دادند. همچنین شواهد حاکی از آن بود که بازی از طریق افزایش انگیزش درونی، کاهش اضطراب، تقویت تعامل اجتماعی و فراهم کردن محیطی غنی از چالش و بازخورد، به طور غیرمستقیم نیز موجب بهبود کارکردهای اجرایی می شود. با وجود محدودیت هایی مانند ناهمگونی مطالعات، کمبود پژوهش های طولی و محدودیت زبانی، نتایج این مرور نشان می دهد که ادغام ساختاریافته بازی در برنامه درسی دوره ابتدایی می تواند به عنوان راهبردی موثر برای ارتقای کارکردهای اجرایی و تقویت یادگیری عمیق دانش آموزان مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

یادگیری مبتنی بر بازی ، کارکردهای اجرایی ، حافظه کاری ، بازداری پاسخ ، انعطاف پذیری شناختی.