خطرات اعتماد بیش از حد معلمان به هوش مصنوعی

هوش مصنوعی به سرعت در حال تحول در نظام های آموزشی جهان است و ابزارهای آن در فرایند تدریس، برنامه ریزی درسی، ارزیابی و مدیریت کلاس حضور چشمگیری یافته اند. با وجود مزایای متعدد هوش مصنوعی در آموزش، اتکای بیش از حد معلمان به این فناوری، پیامدهای منفی متعددی را در حوزه های استقلال حرفه ای، کاهش مهارت های تخصصی، سوگیری های الگوریتمی، حریم داده ها و تضعیف تعامل انسانی در فرایند یاددهی-یادگیری به همراه دارد. پژوهش حاضر با هدف بررسی ادراک معلمان از خطرات اعتماد بیش از حد به هوش مصنوعی انجام شد. این تحقیق از نظر روش شناسی، توصیفی-پیمایشی و از نظر هدف، کاربردی است. جامعه آماری شامل معلمان شاغل در مدارس ابتدایی و متوسطه شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۴ بود که با استفاده از روش نمونه گیری طبقه ای تصادفی، ۲۸۰ نفر به عنوان نمونه انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها، پرسشنامه محقق ساخته مبتنی بر طیف پنج درج ای لیکرت بود که روایی آن توسط متخصصان فناوری آموزشی و برنامه درسی تایید و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ (α = ۰/۹۱) محاسبه شد. تجزیه وتحلیل داده ها با استفاده از آزمون های کولموگروف-اسمیرنوف و تی تک نمونه ای انجام گرفت. یافته ها نشان داد که ادراک معلمان از خطرات اعتماد بیش از حد به هوش مصنوعی به طور معناداری بالاتر از میانگین نظری است (p < ۰/۰۰۱). در میان ابعاد شناسایی شده، بعد فرسایش شایستگی های حرفه ای معلمان و کاهش اقتدار تربیتی، بالاترین میانگین را به خود اختصاص داد. نتایج پژوهش حاکی از آن است که هرچند هوش مصنوعی می تواند کارایی تدریس را افزایش دهد، وابستگی افراطی به آن، ماهیت حرفه معلمی را با خطر مواجه ساخته و کیفیت آموزش را تهدید می کند. پیشنهاد می شود برنامه های سواد هوش مصنوعی، راهنماهای اخلاقی و چارچوب های عمل تاملی برای مواجهه نقادانه و مسئولانه معلمان با فناوری های هوش مصنوعی طراحی و اجرا شود.

کلیدواژه ها:

واژگان کلیدی: هوش مصنوعی ، معلمان ، اعتماد بیش از حد ، اقتدار تربیتی ، کاهش مهارت حرفه ای ، سوگیری الگوریتمی ، فناوری آموزشی