شناسایی عوامل موثر بر اعتماد دانش آموزان و معلمان به ابزارهای هوش مصنوعی آموزشی

گسترش سریع ابزارهای هوش مصنوعی، به ویژه هوش مصنوعی مولد و سامانه های مبتنی بر مدل های زبانی بزرگ، چشم انداز آموزش و یادگیری را با تغییرات اساسی مواجه کرده است. ابزارهایی مانند چت بات های آموزشی، سامانه های تدریس هوشمند، ابزارهای تولید محتوا، دستیارهای یادگیری و سامانه های ارزیابی مبتنی بر هوش مصنوعی می توانند از طریق شخصی سازی آموزش، ارائه بازخورد فوری، تسهیل دسترسی به منابع، کاهش بخشی از بار کاری معلمان و پشتیبانی از فرایند یادگیری، ظرفیت قابل توجهی برای بهبود تجربه آموزشی داشته باشند؛ بااین حال، استفاده موثر از این فناوری ها صرفا تابع قابلیت فنی یا سهولت استفاده نیست و «اعتماد» کاربران به ابزارهای هوش مصنوعی یکی از متغیرهای اساسی در پذیرش، استفاده مستمر و استفاده مسئولانه از آن ها محسوب می شود. از سوی دیگر، راهنمای یونسکو بر ضرورت رویکرد انسان محور، حفاظت از داده ها، تناسب سنی، اعتبارسنجی اخلاقی و آموزشی و حفظ عاملیت انسانی در استفاده از هوش مصنوعی مولد در آموزش تاکید می کند (یونسکو، ۲۰۲۳). مقاله حاضر با رویکرد مروری به شناسایی و دسته بندی عوامل موثر بر اعتماد دانش آموزان و معلمان به ابزارهای هوش مصنوعی آموزشی می پردازد و تلاش می کند عوامل فردی، فناورانه، آموزشی، اخلاقی، اجتماعی و سازمانی موثر بر اعتماد را در یک چارچوب مفهومی منسجم قرار دهد. یافته های مرور نشان می دهد که اعتماد مطلوب نه اعتماد مطلق و نه بی اعتمادی کامل، بلکه «اعتماد سنجش گرانه و متناسب با موقعیت» است؛ به این معنا که دانش آموز و معلم باید بتوانند ضمن بهره گیری از قابلیت های هوش مصنوعی، محدودیت ها، خطاها و مخاطرات آن را نیز تشخیص دهند. بر این اساس، توسعه سواد هوش مصنوعی، افزایش شفافیت، طراحی قابل توضیح، تضمین حریم خصوصی، آموزش کاربران، ایجاد سیاست های روشن و حفظ نقش تصمیم گیری انسان از مهم ترین الزامات ایجاد اعتماد پایدار به هوش مصنوعی آموزشی محسوب می شوند.کلیدواژه ها: هوش مصنوعی آموزشی؛ هوش مصنوعی مولد؛ اعتماد به هوش مصنوعی؛ دانش آموزان؛ معلمان؛ سواد هوش مصنوعی؛ پذیرش فناوری؛ شفافیت؛ حریم خصوصی؛ قابلیت توضیح پذیری.