معلم پژوهشگر: از شناسایی مسئله تا طراحی راهکار آموزشی

این پژوهش با هدف بررسی صلاحیت های پژوهشی معلمان دوره ی متوسطه و شناسایی موانع پیش روی آنان در انجام پژوهش های کلاسی انجام شد. رویکرد حاکم بر پژوهش، کمی و از نوع توصیفی-پیمایشی بود. جامعه ی آماری شامل تمامی معلمان شاغل در مدارس متوسطه ی دولتی شهر کرمان در سال تحصیلی ۱۴۰۲-۱۴۰۳ بود که از میان آن ها با روش نمونه گیری طبقه ای تصادفی متناسب با حجم، ۲۸۰ نفر انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها، پرسشنامه ی محقق ساخته ای بود که بر اساس مبانی نظری پژوهش در عمل، پژوهش مشارکتی و الگوهای توسعه ی حرفه ای معلمان طراحی شد. این پرسشنامه دارای ۳۰ گویه و پنج مولفه (انگیزش و نگرش به پژوهش، دانش روش شناسی، مهارت های اجرایی، خودکارآمدی پژوهشی و موانع و تسهیل گرهای سازمانی) بود و روایی آن با نظر خبرگان و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ (۰/۹۲ تا ۰/۸۷ برای مولفه ها) تایید شد. داده ها با استفاده از آزمون های کولموگروف-اسمیرنوف و تی تک نمونه ای در نرم افزار SPSS-۲۶ تحلیل شدند. یافته ها نشان داد میانگین نمره ی کل صلاحیت پژوهشی معلمان (۲/۸۹) پایین تر از مقدار میانگین فرضی (۳) است و این تفاوت از نظر آماری معنادار است (p<۰/۰۰۱). در میان مولفه ها، بیشترین ضعف در «دانش روش شناسی» (میانگین=۲/۵۴) و بیشترین قوت در «نگرش به پژوهش» (میانگین=۳/۳۱) مشاهده شد. مهم ترین موانع شناسایی شده شامل کمبود وقت، نبود مشوق های مادی، فقدان فرهنگ پژوهشی در مدارس و ضعف دانش آماری بود. بر مبنای یافته ها، الگویی عملیاتی برای ارتقای صلاحیت پژوهشی معلمان شامل سه سطح فردی، مدرسه ای و سیاستی پیشنهاد شده است. واژگان کلیدی: معلم پژوهشگر، پژوهش در عمل، توسعه ی حرفه ای، صلاحیت پژوهشی، موانع پژوهش، خودکارآمدی پژوهشی.