مشارکت جویی مردم در حل مشکلات جامعه از منظر نهج البلاغه

مشارکت مردم در حل مشکلات جامعه از بنیادی ترین مولفه های تحقق عدالت، انسجام اجتماعی و کارآمدی نظام سیاسی و فرهنگی در اسلام به شمار می رود. در اندیشه علوی، جامعه موجودی زنده و پویاست که بدون حضور آگاهانه، مسئولانه و نقادانه مردم، مسیر رشد و اصلاح را به درستی طی نمی کند. نهج البلاغه، به عنوان یکی از مهم ترین منابع معرفتی در تبیین سیاست، اخلاق و اجتماع در اسلام، بر نقش مردم در نظارت، مشاوره، نصیحت، امر به معروف و نهی از منکر، یاری رساندن به حاکم عادل و همکاری در حل مشکلات عمومی تاکید فراوان دارد. امیرالمومنین علی(ع) در خطبه ها، نامه ها و کلمات قصار خود، مردم را نه توده ای منفعل، بلکه شریک اصلی در سامان دهی جامعه و پاسدار حیات اخلاقی و سیاسی آن می داند. از سوی دیگر، شهید مرتضی مطهری در تحلیل های اجتماعی و تاریخی خود، با تاکید بر مسئولیت اجتماعی انسان، امت اسلامی را دارای رسالتی فراتر از منافع فردی می داند و مشارکت اجتماعی را لازمه تحقق جامعه توحیدی معرفی می کند. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای، درصدد تبیین جایگاه مشارکت مردم در حل مشکلات جامعه از منظر نهج البلاغه و اندیشه های شهید مطهری است. یافته های پژوهش نشان می دهد که از دیدگاه اسلامی، مشارکت مردم صرفا یک حق سیاسی نیست، بلکه وظیفه ای دینی، اخلاقی و اجتماعی است که بدون آن، عدالت، نظارت عمومی، اصلاح ساختارها و حل مسائل جامعه امکان پذیر نخواهد بود. همچنین، نهج البلاغه با برجسته ساختن اصل مسئولیت متقابل حاکم و مردم، الگوی جامعی از مشارکت اجتماعی را ارائه می دهد که در آن، مردم در کنار حاکم، در اداره جامعه، اصلاح انحرافات و تقویت ارزش های انسانی نقش آفرین اند.واژگان کلیدی: نهج البلاغه، مسئولیت اجتماعی، امر به معروف و نهی از منکر، ، جامعه اسلامی.