چگونه یک طرح درس بنویسیم که واقعا در کلاس جواب بدهد (نه فقط روی کاغذ)

طرح درس نویسی در نظام تربیت معلم ایران، اغلب به عنوان یک کار اداری مکتوب تلقی می شود، در حالی که معلمان و سرگروه های آموزشی همواره از شکاف عمیق میان آنچه روی کاغذ نوشته می شود و آنچه در کلاس رخ می دهد سخن می گویند. پژوهش حاضر با هدف شناسایی مولفه های عملی یک طرح درس اثربخش و تعیین میزان تحقق آن ها در کلاس های درس واقعی انجام شد. روش پژوهش توصیفی-پیمایشی و ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه ی محقق ساخته ای بود که گویه های آن از منابع معتبر ایرانی و بین المللی استخراج شد. جامعه ی آماری شامل ۲۸۷ نفر از معلمان و سرگروه های آموزشی دوره ی متوسطه در سه استان کشور بود که از این میان ۲۳۲ نفر به روش نمونه گیری طبقه ای تصادفی انتخاب شدند. روایی صوری با نظر ۱۲ تن از متخصصان برنامه ی درسی و روش های تدریس تایید و پایایی با ضریب آلفای کرونباخ ۰/۹۱ محاسبه شد. داده ها با استفاده از آزمون کولموگروف-اسمیرنوف برای بررسی نرمال بودن توزیع و آزمون تی تک نمونه ای برای آزمون فرضیه ها تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که پیش فرض نرمال بودن برای همه ی خرده مقیاس ها برقرار است (p > ۰.۰۵) و هر هشت مولفه ی مورد بررسی شامل اهداف یادگیری روشن، همسویی اهداف با فعالیت ها، روش های یادگیرنده محور، ارزیابی تکوینی، مدیریت زمان، راهبردهای مدیریت کلاس، آموزش فراگیر و تحلیل بازتابی پس از تدریس به طور معناداری بالاتر از سطح متوسط ارزیابی شدند (p < ۰.۰۰۱). مولفه های «همسویی اهداف با فعالیت ها» و «ارزیابی تکوینی» بالاترین میانگین و مولفه های «تحلیل بازتابی پس از تدریس» و «آموزش فراگیر» کمترین میزان تحقق در کلاس های واقعی را داشتند. نتایج پژوهش حاکی از آن است که طرح درس اثربخش باید از الگوهای اداری ایستا فاصله گرفته و به فرایندی پویا، بازتابی و یادگیرنده محور تبدیل شود. پیشنهاد می شود برنامه های تربیت معلم ایران با گنجاندن تکالیف مبتنی بر کلاس واقعی، چرخه های مشاهده ی همکار و پروتکل های ساختاریافته ی بازاندیشی، فاصله ی میان طرح و عمل را کاهش دهند.

کلیدواژه ها:

واژگان کلیدی: طرح درس ، عملکرد کلاسی ، تربیت معلم ، طراحی درس ، ارزیابی تکوینی ، عمل بازتابی ، همسویی برنامه ی درسی ، ایران.