ارزیابی از راه دور؛ آیا می توان بدون حضور در کلاس، یادگیری واقعی سنجید؟

هدف از پژوهش حاضر، بررسی امکان سنجش یادگیری واقعی در فضای ارزیابی از راه دور و تبیین چالش ها، فرصت ها و ملاحظات روان سنجی مرتبط با این شیوه ارزیابی در نظام آموزشی کشور است. در سال های اخیر، همه گیری کووید-۱۹ و پس از آن توسعه زیرساخت های آموزش الکترونیکی، موجب شد تا دانشگاه ها و موسسات آموزشی به ناچار بخش قابل توجهی از فرایند یاددهی-یادگیری و به ویژه سنجش یادگیری را به محیط های مجازی منتقل کنند. با این حال، پرسش اساسی آن است که آیا ابزارها و روش های رایج ارزیابی از راه دور، توانایی اندازه گیری سطوح عمیق یادگیری، یعنی سطوح تحلیل، ارزیابی و آفرینش را در سلسله مراتب بازنگری شده بلوم دارند یا تنها به سنجش سطوح پایین تر شناختی محدود می شوند. پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی-پیمایشی است. جامعه آماری شامل کلیه دانشجویان مقطع کارشناسی دانشگاه های دولتی شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۲ بود که حداقل یک سال تجربه تحصیل در بستر یادگیری الکترونیکی ترکیبی را داشتند. حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران ۳۸۴ نفر تعیین شد و نمونه گیری به روش خوشه ای چندمرحله ای انجام گرفت. ابزار گردآوری داده ها، پرسشنامه محقق ساخته ای بود که بر اساس الگوی بازنگری شده بلوم، چارچوب ارزیابی برخط می و و همکاران، و مولفه های یادگیری خودتنظیمی زیمرمن طراحی شد. روایی صوری و محتوایی پرسشنامه توسط ده تن از اعضای هیئت علمی متخصص در حوزه سنجش و اندازه گیری و فناوری آموزشی مورد تایید قرار گرفت و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ ۰/۹۲ محاسبه شد. برای تحلیل داده ها از آزمون های کولموگروف-اسمیرنوف و تی تک نمونه ای در نرم افزار SPSS نسخه ۲۸ استفاده شد. یافته ها نشان داد که توزیع نمرات در هر پنج مولفه مورد بررسی (سطوح یادگیری، اعتبار ارزیابی، انصاف، خودکارآمدی یادگیرنده و زیرساخت فنی) نرمال بوده و میانگین نمرات در تمامی مولفه ها به طور معناداری بالاتر از مقدار میانگین فرضی (۳) است. در مجموع، نتایج حاکی از آن است که در شرایط وجود زیرساخت مناسب، طراحی آموزشی معتبر و آمادگی یادگیرندگان، ارزیابی از راه دور می تواند به عنوان مکمل یا حتی جایگزین نسبی ارزیابی سنتی در سطوح بالای یادگیری عمل کند، مشروط به آنکه به ملاحظات اخلاقی، فرهنگی و زیرساختی توجه کافی مبذول شود.

کلیدواژه ها:

واژگان کلیدی: ارزیابی از راه دور ، یادگیری الکترونیکی ، سنجش یادگیری ، سطوح شناختی بلوم ، آزمون تک نمونه ای.