نقش معلم در تربیت دینی و اخلاقی دانش آموزان در عصر هوش مصنوعی فرصت ها و چالش ها

گسترش شتابان فناوری های نوین و ظهور هوش مصنوعی، ابعاد مختلف نظام تعلیم و تربیت را تحت تاثیر قرار داده و ضرورت بازنگری در نقش معلم را بیش از گذشته آشکار ساخته است. در این میان، تربیت دینی و اخلاقی دانش آموزان به دلیل ارتباط مستقیم با شکل گیری شخصیت، هویت، باورها، ارزش ها و رفتارهای فردی و اجتماعی، از اهمیت ویژه ای برخوردار است. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش معلم در تربیت دینی و اخلاقی دانش آموزان در عصر هوش مصنوعی و شناسایی فرصت ها و چالش های ناشی از آن انجام شده است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی تحلیلی بوده و اطلاعات مورد نیاز آن با استفاده از روش مطالعه اسنادی و کتابخانه ای از طریق بررسی منابع فارسی و خارجی مرتبط گردآوری و تحلیل شده است. یافته های پژوهش نشان داد که هوش مصنوعی می تواند فرصت هایی همچون شخصی سازی فرایند یادگیری، تولید محتوای آموزشی، افزایش جذابیت و تعامل در آموزش دینی، طراحی موقعیت های اخلاقی، تقویت تفکر انتقادی، ارائه بازخورد و کاهش بخشی از بار کاری معلم را فراهم سازد. در مقابل، چالش هایی مانند ارائه اطلاعات نادرست یا غیرمعتبر، احتمال انتشار محتوای دینی ناقص، وابستگی دانش آموز به فناوری، تقلب و کاهش صداقت علمی، نقض حریم خصوصی، سوگیری الگوریتمی و کاهش تعاملات انسانی و عاطفی از مهم ترین پیامدهای استفاده نادرست از هوش مصنوعی شناسایی شد. نتایج همچنین نشان داد که در عصر هوش مصنوعی، نقش معلم از انتقال دهنده صرف اطلاعات به راهنما، الگوی اخلاقی، تسهیلگر یادگیری، تقویت کننده تفکر انتقادی، ناظر بر استفاده مسئولانه از فناوری و مربی تربیتی تغییر یافته است. بنابراین، هوش مصنوعی نباید جایگزین معلم شود، بلکه باید به عنوان ابزاری مکمل و تحت هدایت و نظارت انسانی مورد استفاده قرار گیرد. تحقق تربیت دینی و اخلاقی اثربخش در عصر هوش مصنوعی مستلزم ارتقای سواد دیجیتال و هوش مصنوعی معلمان، تقویت شایستگی های اخلاقی و حرفه ای آنان، آموزش مسئولیت پذیری دیجیتال به دانش آموزان و بازنگری در برنامه های تربیتی و درسی است. در نهایت، می توان گفت آینده تربیت دینی و اخلاقی در گرو ایجاد تعادل میان ظرفیت های فناوری و ارزش های انسانی است؛ به گونه ای که فناوری در خدمت رشد اخلاقی، معنوی، فکری و اجتماعی دانش آموز قرار گیرد و جایگاه محوری انسان و معلم در فرایند تربیت حفظ شود.

کلیدواژه ها:

کلمات کلیدی: معلم ، تربیت دینی ، تربیت اخلاقی ، دانش آموزان ، هوش مصنوعی ، آموزش و پرورش ، اخلاق فناوری ، سواد هوش مصنوعی ، تربیت دیجیتال.