ارزیابی و بهینه سازی ترکیب گونه های گیاهی برای کاهش آلودگی هوا و صوتی

آلودگی هوا و صوتی از چالش های اصلی کلانشهر تبریز محسوب می شود، به طوری که شاخص کیفیت هوا (AQI) در محورهای پرترافیک به طور مکرر از سطح ناسالم (۱۵۰) فراتر رفته و تراز صوتی به ۷۵ تا ۸۵ دسی بل می رسد. این پژوهش با هدف ارزیابی و بهینه سازی ترکیب گونه های گیاهی برای کاهش همزمان این دو نوع آلودگی انجام شده است. با استفاده از معیارهای چندگانه شامل کارایی جذب ذرات معلق (PM۲.۵/PM۱۰)، جذب گازهای آلاینده (NO۲، SO۲، O۳)، توان کاهش صدا، نیاز آبی و مقاومت به سرمای اقلیم نیمه خشک تبریز، ۱۵ گونه درختی، درختچه ای و پوششی ارزیابی و امتیازدهی شدند. یک مدل بهینه سازی چندهدفه برای تعیین ترکیب بهینه کاشت با قید حداقل ۶۰٪ گونه بومی ارائه شد و سه الگوی کاشت برای محورهای پرترافیک، بلوارهای میانی و محلات مسکونی طراحی گردید. نتایج نشان می دهد ترکیب پیشنهادی (زبان گنجشک، افرا، کاج تهران، سنجد و اقاقیا) می تواند تا ۳۸٪ کاهش PM۲.۵، ۳۲٪ کاهش NO۲ و ۸ تا ۱۲ دسی بل کاهش تراز صوتی ایجاد کند. تحلیل اقتصادی پروژه پایلوت ۵ کیلومتری محور ولیعصر با هزینه ۵۰.۴ میلیارد ریال، نسبت منفعت به هزینه (BCR) حدود ۲۱.۸ و دوره بازگشت سرمایه کمتر از یک سال را نشان داد. یکپارچه سازی این طرح با سامانه های آبیاری هوشمند (SIS) و زیرساخت سبز-آبی (GBI) موجود، امکان مدیریت جامع فضای سبز شهری تبریز را فراهم می کند.

کلیدواژه ها:

فضای سبز شهری ، آلودگی هوا ، آلودگی صوتی ، گونه های گیاهی بومی ، بهینه سازی چندهدفه ، تبریز