تاب آوری شهری با تاکید بر نقش مدیریت شهری در کلان شهر مشهد

در دهه های اخیر، با افزایش فراوانی و شدت مخاطرات طبیعی و انسان ساز، مفهوم «تاب آوری شهری» به یکی از محورهای اصلی برنامه ریزی و مدیریت شهری در سطح جهان تبدیل شده است. تاب آوری شهری به توانایی یک نظام شهری برای جذب، تطبیق و بازیابی سریع در برابر شوک ها و فشارها، ضمن حفظ کارکردهای اساسی خود، اطلاق می شود. کلان شهر مشهد به عنوان دومین کلان شهر ایران و مقصد اصلی گردشگری زیارتی کشور، به دلیل مجاورت با گسل های فعال زمین ساختی، بحران فزاینده منابع آب، فرسودگی بخش قابل توجهی از بافت شهری، و فشار جمعیتی ناشی از حضور میلیونی زائران، در معرض طیف گسترده ای از مخاطرات قرار دارد. پژوهش حاضر با هدف بررسی وضعیت تاب آوری شهری مشهد و تحلیل نقش مدیریت شهری در ارتقای آن انجام شده است. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی است و داده ها از طریق مطالعات اسنادی، بررسی طرح های توسعه شهری و گزارش های مدیریت بحران، و مشاهدات میدانی گردآوری شده اند. چارچوب تحلیلی پژوهش بر پنج بعد تاب آوری کالبدی-زیرساختی، اجتماعی، اقتصادی، نهادی-مدیریتی و زیست محیطی استوار است. یافته ها نشان می دهد که مدیریت شهری مشهد در حوزه های آماده سازی زیرساخت های حمل ونقل و توسعه برخی سامانه های هشدار اقدامات قابل توجهی داشته است، اما در حوزه های مقاوم سازی بافت فرسوده، مدیریت بحران آب، هماهنگی بین سازمانی در شرایط اضطراری و مشارکت نهادینه شهروندان در برنامه ریزی پیش از سانحه، همچنان با چالش های جدی مواجه است. تحلیل نقاط قوت، ضعف، فرصت و تهدید (SWOT) نشان می دهد که فقدان سند راهبردی یکپارچه تاب آوری، ضعف هماهنگی میان دستگاه های متولی مدیریت بحران، و وابستگی اقتصادی شدید به گردشگری زیارتی از مهم ترین موانع و در عین حال فرصت های ارتقای تاب آوری شهری مشهد است. در پایان، راهکارهایی از جمله تدوین سند راهبردی تاب آوری شهری، تسریع در مقاوم سازی بافت فرسوده، تنوع بخشی به منابع تامین آب شهری، و تقویت سازوکارهای هماهنگی بین سازمانی مدیریت بحران پیشنهاد شده است.

کلیدواژه ها:

تاب آوری شهری ، مدیریت شهری ، مدیریت بحران ، آسیب پذیری شهری ، کلان شهر مشهد