نقش بازی در مدیریت هیجانات و افزایش خودتنظیمی دانش آموزان

بازی یکی از طبیعی ترین و موثرترین شیوه های فعالیت کودکان و دانش آموزان است که علاوه بر ایجاد نشاط و سرگرمی، زمینه مناسبی برای رشد شناختی، عاطفی، اجتماعی و رفتاری آنان فراهم می کند. در محیط آموزشی، بازی می تواند از یک فعالیت تفریحی ساده فراتر رود و به ابزاری هدفمند برای آموزش مهارت های هیجانی، تقویت کنترل رفتار و افزایش توانایی خودتنظیمی دانش آموزان تبدیل شود. خودتنظیمی به توانایی فرد در شناخت و مدیریت افکار، هیجانات، انگیزه ها و رفتارهای خود برای دستیابی به اهداف گفته می شود و نقش مهمی در موفقیت تحصیلی و سازگاری اجتماعی دارد. از سوی دیگر، دانش آموزان در جریان زندگی مدرسه ای با هیجاناتی مانند شادی، خشم، ترس، ناکامی، اضطراب و ناامیدی مواجه می شوند و ناتوانی در مدیریت این هیجانات می تواند بر یادگیری، روابط اجتماعی و رفتار آنان اثر منفی بگذارد. بازی با ایجاد موقعیت های طبیعی برای تجربه موفقیت و شکست، رعایت قانون، انتظار برای نوبت، تصمیم گیری، حل مسئله، همکاری، رقابت و کنترل واکنش های هیجانی، فرصت مناسبی برای تمرین خودتنظیمی فراهم می کند. یافته های پژوهش های ایرانی نیز نشان داده اند که میان نوع و میزان مشارکت دانش آموزان در بازی و مولفه های خودتنظیمی ارتباط وجود دارد و برخی مداخلات بازی محور می توانند در بهبود تنظیم هیجان و مهار پاسخ های تکانشی موثر باشند. برای نمونه، در پژوهشی روی دانش آموزان، تفاوت معناداری در خودتنظیمی یادگیری بر اساس سبک بازی رایانه ای، سابقه بازی و میزان استفاده روزانه از بازی مشاهده شده است (باقری کراچی و رزمجو، ۱۴۰۱). همچنین پژوهشی نیمه آزمایشی نشان داده است که مداخله بازی درمانی مبتنی بر قصه می تواند تنظیم هیجان و بازداری پاسخ را در کودکان بهبود دهد (گلشنی جورشیری و رضایی، ۱۴۰۲). بر این اساس، مقاله حاضر با رویکرد مروری تحلیلی به بررسی نقش بازی در مدیریت هیجانات و افزایش خودتنظیمی دانش آموزان می پردازد و بر ضرورت استفاده هدفمند از بازی های آموزشی و تربیتی در محیط مدرسه تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

بازی ، بازی آموزشی ، مدیریت هیجانات ، تنظیم هیجان ، خودتنظیمی ، دانش آموزان ، یادگیری