نقش معلم خلاق در طراحی آزمایش های شیمی محیط محور جهت ارتقای یادگیری خلاق

هدف پژوهش حاضر بررسی نقش معلم خلاق در طراحی آزمایش های شیمی محیط محور و تاثیر آن بر ارتقای یادگیری خلاق دانش آموزان بود. این پژوهش با رویکرد کمی و به روش نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون–پس آزمون همراه با گروه کنترل در سال ۱۴۰۴ انجام شد. جامعه آماری شامل تمامی دانش آموزان دوره متوسطه دوم مشغول به تحصیل در مدارس دولتی بود که از میان آن ها ۱۲۰ نفر به روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل (هر گروه ۶۰ نفر) جایگزین شدند. در گروه آزمایش، آموزش مبتنی بر آزمایش های شیمی محیط محور طراحی شده توسط معلمان خلاق طی ۱۰ جلسه آموزشی اجرا شد، در حالی که گروه کنترل آموزش متداول را دریافت کرد. ابزارهای گردآوری داده ها شامل پرسشنامه یادگیری خلاق، مقیاس خلاقیت آموزشی معلم و چک لیست ارزیابی کیفیت طراحی آزمایش های محیط محور بود. روایی محتوایی ابزارها با نظر ۱۲ نفر از متخصصان برنامه ریزی درسی و آموزش شیمی تایید شد و روایی سازه آن ها از طریق تحلیل عاملی تاییدی مورد بررسی قرار گرفت که تمامی بارهای عاملی بیش از ۰.۶۰ و شاخص های برازش در دامنه مطلوب قرار داشتند. پایایی ابزارها نیز با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ به ترتیب ۰.۹۱، ۰.۸۹ و ۰.۸۷ و پایایی ترکیبی بیش از ۰.۸۰ تایید شد. داده ها با استفاده از نرم افزارهای SPSS نسخه ۲۷ و AMOS نسخه ۲۴ در سطح معناداری ۰.۰۵ تحلیل شدند و برای آزمون فرضیه ها از تحلیل کوواریانس، مدل یابی معادلات ساختاری و تحلیل اثرات مستقیم و غیرمستقیم استفاده شد. یافته ها نشان داد اجرای آزمایش های شیمی محیط محور طراحی شده توسط معلمان خلاق تاثیر مثبت و معناداری بر یادگیری خلاق دانش آموزان دارد (β=۰.۶۸، p<۰.۰۰۱). همچنین خلاقیت معلم اثر مستقیمی بر کیفیت طراحی آزمایش ها (β=۰.۷۴، p<۰.۰۰۱) و کیفیت طراحی آزمایش ها نیز اثر مستقیمی بر یادگیری خلاق داشت (β=۰.۵۶، p<۰.۰۰۱). نتایج تحلیل میانجی نشان داد کیفیت طراحی آزمایش های محیط محور نقش میانجی معناداری در رابطه بین خلاقیت معلم و یادگیری خلاق ایفا می کند (اثر غیرمستقیم=۰.۴۱، p<۰.۰۰۱). مقدار ضریب تعیین برای متغیر یادگیری خلاق برابر با ۰.۶۳ بود که بیانگر تبیین ۶۳ درصد از واریانس این متغیر توسط مدل پژوهش است. همچنین شاخص های برازش مدل شامل χ²/df=۲.۱۱، CFI=۰.۹۶، TLI=۰.۹۵، RMSEA=۰.۰۴۹ و SRMR=۰.۰۴۱ نشان دهنده برازش مطلوب مدل مفهومی بودند. بر اساس یافته ها می توان نتیجه گرفت که بهره گیری از معلمان خلاق در طراحی و اجرای آزمایش های شیمی مبتنی بر مسائل و پدیده های محیطی، ضمن افزایش مشارکت فعال فراگیران، زمینه توسعه تفکر واگرا، حل مسئله، یادگیری عمیق و خلاقیت علمی را فراهم می کند. ازاین رو، پیشنهاد می شود برنامه های توانمندسازی حرفه ای معلمان، بازنگری در محتوای آزمایشگاه های شیمی و تدوین راهنماهای آموزشی مبتنی بر رویکرد محیط محور در اولویت سیاست گذاری های آموزشی قرار گیرد تا کیفیت یادگیری و نوآوری آموزشی به صورت پایدار ارتقا یابد.

کلیدواژه ها:

معلم خلاق ، آزمایش های شیمی محیط محور ، یادگیری خلاق ، آموزش