مبانی الهیاتی تعلیم و تربیت اسلامی و اصول برآمده از آن

تعلیم و تربیت اسلامی به عنوان نظامی غایت گرا، ریشه در لایه های عمیق جهان بینی دینی دارد و بر خلاف الگوهای تربیتی مدرن که عمدتا بر ساحت های مادی و اجتماعی انسان تمرکز یافته اند، مشروعیت و غایت خود را از مبانی الهیاتی اخذ می کند. هدف اصلی این پژوهش، تبیین پیوند ناگسستنی میان آموزه های الهیاتی و اصول کاربردی در فرآیند تربیت است. مبانی الهیاتی در این نظام، حول سه محور بنیادین «توحید»، «ربوبیت الهی» و «انسان شناسی وحیانی» استوار گشته است. اصل توحید به عنوان هسته مرکزی، به تربیت جهت گیری واحدی بخشیده و از تشتت شخصیت متربی جلوگیری می کند؛ در حالی که باور به ربوبیت الهی، مربی را تنها زمینه ساز تجلی کمالات ربانی در وجود انسان می شناسد. از دل این مبانی، اصولی بنیادین استخراج می شود که نقشه راه کنش های تربیتی را ترسیم می کنند. اصل «خدامحوری» تمامی فعالیت های آموزشی را به سوی کمال مطلق جهت می دهد و اصل «هماهنگی با فطرت» بر این نکته پای می فشارد که تربیت نه امری تحمیلی، بلکه فرآیند شکوفاسازی بذرهای درونی است. همچنین، اصل «توازن و جامعیت» برآمده از حکمت الهی، بر رشد همه جانبه ابعاد جسمانی، عقلانی و معنوی متربی تاکید دارد تا دستیابی به «حیات طیبه» میسر گردد. یافته های تحقیق نشان می دهد که نادیده گرفتن هر یک از این مبانی الهیاتی، منجر به انحراف از مسیر تربیت اسلامی و تقلیل آن به آموزش های صرفا اخلاقی یا مهارتی خواهد شد. در نهایت، تعلیم و تربیت اسلامی با تکیه بر این اصول، به دنبال پرورش انسانی است که علاوه بر کارآمدی در حیات دنیوی، آگاهانه در مسیر قرب الهی گام بردارد.

کلیدواژه ها:

تربیت الهیاتی ، مبانی انسان شناختی ، حیات طیبه ، فطرت