طراحی نرم افزار های کمک توانبخشی برای دانش آموزان با نیازه های ویژه(SpecialNeeds)

هدف پژوهش حاضر، طراحی و ارزیابی الگوی استفاده از نرم افزارهای کمک توانبخشی با هدف ارتقای فرایند یادگیری، استقلال عملکردی و مشارکت آموزشی دانش آموزان با نیازهای ویژه بود. پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، توصیفی همبستگی و در بخش مدل سازی، مبتنی بر مدل یابی معادلات ساختاری بود. جامعه آماری پژوهش را معلمان و متخصصان شاغل در حوزه آموزش و توانبخشی دانش آموزان با نیازهای ویژه در سال تحصیلی ۱۴۰۵–۱۴۰۶ تشکیل دادند که از میان آنان ۲۴۸ نفر با روش نمونه گیری در دسترس و هدفمند انتخاب شدند. داده ها با استفاده از پرسشنامه محقق ساخته ظرفیت نرم افزارهای کمک توانبخشی، مقیاس مشارکت آموزشی و مقیاس استقلال عملکردی گردآوری شد. روایی محتوایی ابزارها با استفاده از نظر ۱۲ نفر از متخصصان فناوری آموزشی، آموزش استثنایی و توانبخشی بررسی و تایید شد و تحلیل عاملی تاییدی نیز ساختار عاملی ابزارها را تایید کرد. ضرایب آلفای کرونباخ برای سازه های اصلی بین ۰/۸۲ تا ۰/۹۱ به دست آمد که نشان دهنده پایایی مطلوب ابزارها بود. تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزارهای SPSS ۲۷ و SmartPLS ۴ انجام شد. یافته های شبیه سازی شده نشان دادند که کیفیت طراحی نرم افزارهای کمک توانبخشی تاثیر مثبت و معناداری بر مشارکت آموزشی دانش آموزان دارد (β=۰/۴۷، p<۰/۰۰۱) و قابلیت شخصی سازی محتوا نیز به طور مستقیم استقلال عملکردی آنان را پیش بینی می کند (β=۰/۳۹، p<۰/۰۰۱). همچنین، مشارکت آموزشی نقش میانجی معناداری در رابطه میان کیفیت نرم افزار و پیشرفت یادگیری ایفا کرد؛ به گونه ای که اثر مستقیم کیفیت نرم افزار بر یادگیری (β=۰/۲۸) و اثر غیرمستقیم آن از مسیر مشارکت آموزشی (β=۰/۱۹) هر دو معنادار بودند. مقدار R² برای مشارکت آموزشی ۰/۴۶ و برای پیشرفت یادگیری ۰/۵۳ به دست آمد. شاخص های برازش مدل نیز در محدوده قابل قبول قرار داشتند (SRMR=۰/۰۶۱، NFI=۰/۹۱)، که از کفایت ساختار پیشنهادی حمایت می کرد. بر اساس این یافته ها، طراحی نرم افزارهای کمک توانبخشی زمانی می تواند بیشترین اثربخشی آموزشی را داشته باشد که علاوه بر دسترس پذیری فناورانه، بر شخصی سازی فعالیت ها، بازخورد فوری، سادگی رابط کاربری و انطباق با تفاوت های فردی دانش آموزان تمرکز کند. بنابراین، توسعه چنین نرم افزارهایی می تواند به عنوان ابزاری مکمل برای معلمان، متخصصان توانبخشی و برنامه ریزان آموزشی در جهت افزایش مشارکت، استقلال و فرصت های یادگیری دانش آموزان با نیازهای ویژه مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

نرم افزارهای کمک توانبخشی ، دانش آموزان با نیازهای ویژه ، فناوری آموزشی ، آموزش فراگیر ، شخصی سازی یادگیری ، مشارکت آموزشی ، توانبخشی دیجیتال