سلامت روان و تاب آوری بانوان فرهنگی در مواجهه با چالش های شغلی و خانوادگی

سلامت روان و تاب آوری بانوان فرهنگی به عنوان یکی از محورهای اساسی در نظام آموزشی، نقشی تعیین کننده در کیفیت آموزش و پرورش و نیز پایداری نیروی انسانی شاغل در این حوزه ایفا می کند. بانوان فرهنگی به دلیل قرارگیری همزمان در دو عرصه شغلی و خانوادگی، با فشارهای روانی-اجتماعی مضاعفی مواجه هستند که می تواند بر کارآمدی حرفه ای و کیفیت زندگی شخصی آنان تاثیرات عمیقی برجای گذارد. پژوهش حاضر با رویکردی کیفی و با هدف واکاوی تجربه های زیسته بانوان فرهنگی از چالش های شغلی و خانوادگی و شناسایی راهبردهای تاب آوری آنان در مواجهه با این چالش ها انجام شده است. چارچوب نظری این پژوهش بر بنیان نظریه های نقش جنسیتی، نظریه تقاطع گرایی و نظریه تاب آوری روان شناختی استوار است. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق با بیست و هشت نفر از بانوان فرهنگی شاغل در مقاطع مختلف تحصیلی گردآوری و با استفاده از روش تحلیل مضمون و با بهره گیری از نرم افزار تحلیل داده های کیفی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. یافته های پژوهش در قالب چهار مضمون اصلی شامل تعارض نقش و بار مضاعف، فشارهای روانی و عاطفی ناشی از انتظارات دوگانه، راهبردهای تاب آوری فردی و بین فردی و همچنین زمینه های نهادی و ساختاری موثر بر سلامت روان سازماندهی شد. نتایج نشان داد که بانوان فرهنگی به طور روزمره با تعارض میان نقش های حرفه ای و خانوادگی دست وپنجه نرم می کنند و این تعارض به شکل گیری احساس گناه، خستگی عاطفی و تحلیل رفتگی روانی منجر می شود. با این حال، شرکت کنندگان با تکیه بر منابع درونی نظیر خودآگاهی و مدیریت هیجانی و همچنین منابع بیرونی نظیر حمایت اجتماعی و همدلی همکاران، راهبردهای متنوعی برای حفظ تاب آوری و پایداری روانی خود توسعه داده اند. پژوهش حاضر نشان می دهد که تاب آوری بانوان فرهنگی نه صرفا یک ویژگی فردی، بلکه پدیده ای پویا و زمینه مند است که تحت تاثیر ساختارهای جنسیتی، سیاست های سازمانی و شبکه های حمایتی شکل می گیرد. بر این اساس، ضرورت بازنگری در سیاست های نهادی، ایجاد بسترهای حمایتی در محیط کار و توانمندسازی فردی بانوان فرهنگی برای مدیریت موثر تعارض های نقش، به عنوان پیشنهادهای اساسی پژوهش مطرح می شود.

کلیدواژه ها:

سلامت روان ، تاب آوری ، بانوان فرهنگی ، تعارض شغلی-خانوادگی ، تحلیل کیفی ، روان شناسی زنان