نقش روانشناسی مثبت گرا در افزایش انگیزه و مشارکت دانش آموزان در درس ادبیات انگلیسی

پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی مداخله آموزشی مبتنی بر روانشناسی مثبت گرا بر افزایش انگیزش و مشارکت تحصیلی دانش آموزان دختر در درس ادبیات انگلیسی انجام شد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، شبه آزمایشی با طرح پیش آزمون‑پس آزمون همراه با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل تمامی دانش آموزان دختر مقطع متوسطه دوم ناحیه ۴ شهر کرج در سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ بود. نمونه ای به حجم ۱۴۲ نفر (۷۰ نفر گروه آزمایش، ۷۲ نفر گروه کنترل) با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شد. گروه آزمایش به مدت ۱۰ جلسه ۴۵ دقیقه ای، مداخله مبتنی بر اصول روانشناسی مثبت گرا (شامل نظریه خودتعیین گری، نظریه گسترش‑و‑ساخت و مدل PERMA) را در کلاس ادبیات انگلیسی دریافت کرد؛ در حالی که گروه کنترل، آموزش سنتی و ترجمه‑محور را تجربه نمود. ابزارهای گردآوری داده ها شامل پرسشنامه انگیزش خودسیستمی زبان دوم (Taguchi et al., ۲۰۰۹) و پرسشنامه مشارکت تحصیلی (Reeve & Tseng, ۲۰۱۱) بودند که روایی و پایایی آن ها پیش از اجرا تایید شد. داده ها با استفاده از تحلیل کوواریانس یک راهه (ANCOVA) تجزیه و تحلیل شدند. نتایج نشان داد که مداخله مبتنی بر روانشناسی مثبت گرا تاثیری معنادار بر افزایش انگیزش دانش آموزان داشته است (F(۱, ۱۳۹) = ۱۵.۴۲، p < ۰.۰۰۱، η² = ۰.۱۲). همچنین این مداخله موجب افزایش معنادار مشارکت تحصیلی دانش آموزان گردید (F(۱, ۱۳۹) = ۱۳.۸۷، p < ۰.۰۰۱، η² = ۰.۱۰). بررسی ابعاد مشارکت نشان داد که بیشترین افزایش مربوط به بعد هیجانی با تفاوت میانگین ۵.۶۰ نمره بوده است که حاکی از تاثیر عمیق رویکرد مثبت گرا بر حالات عاطفی زبان آموزان در مواجهه با متون ادبی است. یافته های پژوهش بر کارایی بالای رویکردهای مبتنی بر روانشناسی مثبت گرا در بهبود انگیزش و مشارکت دانش آموزان در کلاس ادبیات انگلیسی تاکید دارد. این رویکرد با ارضای نیازهای روانشناختی بنیادین و برانگیختن هیجان های مثبت، فضای کلاس را از حالت اضطراب آور و انفعالی به محیطی پویا، مشارکت پذیر و لذت بخش برای یادگیری ادبیات تبدیل می کند. بر این اساس، به معلمان و برنامه ریزان درسی توصیه می شود که در طراحی فعالیت های آموزشی ادبیات، به مولفه های عاطفی و به زیستی روانی دانش آموزان توجه ویژه ای مبذول دارند.

کلیدواژه ها:

روانشناسی مثبت گرا ، انگیزش ، مشارکت تحصیلی ، ادبیات انگلیسی ، دانش آموزان متوسطه دوم