جایگاه فقه و اخلاق در حقوق زیست فناوری و مهندسی ژنتیک

پیشرفت های شتابان در حوزه زیست فناوری و مهندسی ژنتیک، فرصت های گسترده ای را برای ارتقای سلامت انسان، افزایش تولیدات کشاورزی، درمان بیماری های ژنتیکی و توسعه علوم زیستی فراهم کرده است. با وجود این، کاربرد فناوری های نوین زیستی پرسش های بنیادینی را در حوزه های حقوقی، فقهی و اخلاقی ایجاد کرده است؛ زیرا بسیاری از این فناوری ها با موضوعاتی همچون کرامت انسانی، مالکیت ژنتیکی، حدود مداخله در طبیعت، تغییر ساختار ژن ها، شبیه سازی، ویرایش ژنوم و دستکاری موجودات زنده ارتباط مستقیم دارند. در چنین شرایطی، فقه و اخلاق به عنوان دو نظام هنجاری مهم، نقش تعیین کننده ای در تنظیم حقوق زیست فناوری ایفا می کنند و می توانند چارچوب هایی برای بهره گیری مسئولانه از این فناوری ها ارائه دهند. فقه اسلامی با بهره گیری از منابع اجتهادی، قواعد فقهی و اصولی مانند لاضرر، حفظ نفس، احترام به کرامت انسان و رعایت مصالح عمومی، امکان ارزیابی شرعی فناوری های زیستی را فراهم می سازد. از سوی دیگر، اخلاق زیستی با تاکید بر اصولی مانند خودمختاری، عدالت، سودرسانی و پرهیز از آسیب، به تنظیم روابط میان علم، جامعه و حقوق انسان ها کمک می کند. پژوهش حاضر با هدف بررسی جایگاه فقه و اخلاق در حقوق زیست فناوری و مهندسی ژنتیک انجام شده است. روش پژوهش توصیفی تحلیلی و مبتنی بر مطالعه منابع کتابخانه ای و بررسی آثار حقوقی، فقهی و اخلاقی مرتبط است. یافته های پژوهش نشان می دهد که بهره گیری هم زمان از ظرفیت های فقهی، اخلاقی و حقوقی می تواند زمینه شکل گیری نظام حقوقی کارآمدی را فراهم کند که ضمن حمایت از نوآوری های علمی، از ارزش های انسانی و اجتماعی نیز صیانت نماید.

کلیدواژه ها:

فقه اسلامی ، اخلاق زیستی ، حقوق زیست فناوری ، مهندسی ژنتیک ، فناوری های نوین زیستی ، کرامت انسانی ، حقوق پزشکی