تاثیر فضای کلاس درس بر انگیزه یادگیری دانش آموزان و راهکارهای بهبود آن

در دنیای پویای آموزش و پروری معاصر، که در آن پارادایم های یادگیری از حالت سلطه گرانه معلم محور به سمت ساختارهای دانش ساز و تعاملی تغییر جهت داده اند، کیفیت محیط فیزیکی و روانی کلاس درس به عنوان یکی از ارکان اصلی موفقیت آموزشی شناخته می شود و این پژوهش با هدف واکاوی دقیق و عمیق تاثیرات چندلایه فضای کلاس درس بر سطح انگیزه درونی و بیرونی دانش آموزان در مقطع متوسطه اول طراحی و اجرا گردیده است، بدین ترتیب که با استفاده از یک رویکرد ترکیبی (آمیخته) شامل روش های کمی و کیفی، داده ها از طریق پرسشنامه استاندارد انگیزش تحصیلی (MSLQ) و مشاهده غیرمستقیم رفتارهای کلاسی در یک دوره زمانی شش ماهه جمع آوری شده اند، در این راستا، نمونه آماری شامل ۳۰۰ دانش آموز از ۱۵ کلاس درس مختلف در شهر تهران بود که به صورت تصادفی طبقه ای انتخاب شدند و محیط فیزیکی این کلاس ها از نظر پارامترهای نورپردازی، تهویه، چیدمان مبلمان، دمای مناسب، رنگ بندی دیوارها، دسترسی به منابع یادگیری دیجیتال و همچنین جو عاطفی و روانی حاکم بر کلاس (شامل رابطه معلم-شاگرد، حمایت همسالان و حس تعلق به گروه) ارزیابی شد، یافته های حاصل از تحلیل های آماری نشان داد که بین کیفیت فضای فیزیکی کلاس درس (به ویژه نور طبیعی و چیدمان منعطف) و انگیزه درونی یادگیری رابطه مثبت و معناداری وجود دارد، به طوری که دانش آموزانی که در کلاس هایی با نور کافی، تهویه مناسب و چیدمان گروهی نشسته بودند، سطح بالاتری از کنجکاوی، علاقه ذاتی به یادگیری و تلاش برای درک عمیق مطالب را نشان دادند، از سوی دیگر، یافته های کیفی حاکی از آن بود که جو روانی کلاس درس که تحت تاثیر رفتار معلم و تعاملات بین فردی شکل می گیرد، نقش تعیین کننده ای در کاهش اضطراب تحصیلی و افزایش اعتماد به نفس دانش آموزان ایفا می کند، بنابراین می توان نتیجه گرفت که صرفا بهبود زیرساخت های فیزیکی کافی نیست و باید یک رویکرد یکپارچه که هم ملاحظات ارگونومیک و زیست محیطی و هم ملاحظات روان شناختی و اجتماعی را در بر بگیرد، مورد توجه قرار گیرد، این مطالعه با پر کردن خلا موجود در ادبیات پژوهشی داخلی در زمینه تعامل متغیرهای محیطی و انگیزشی، پیشنهادات عملیاتی برای معلمان، مدیران مدارس و طراحان آموزشی ارائه می دهد تا با بهینه سازی فضای کلاس درس، زمینه ساز شکوفایی استعدادهای دانش آموزان و ارتقای کیفیت آموزش در نظام آموزشی کشور شوند و در نهایت تاکید می شود که کلاس درس نباید صرفا یک مکان فیزیکی برای انتقال اطلاعات باشد، بلکه باید به یک اکوسیستم زنده و پویا تبدیل شود که در آن هر جزئی از فضا، از نور گرفته تا چیدمان صندلی ها، پیامی از احترام، ارزشمندی و امکان پذیری یادگیری را برای دانش آموزان ارسال کند و این پیام ها مستقیما بر موتور محرک انگیزه آنان تاثیر گذاشته و مسیر یادگیری را از یک تکلیف اجباری به یک تجربه لذت بخش و معنادار تبدیل می نماید، بنابراین درک این پیچیدگی ها و تاثیرات پنهان فضا بر روان دانش آموز، گامی اساسی در جهت اصلاح ساختارهای آموزشی و ایجاد نسل هایی پویا، خلاق و پرانرژی برای آینده است که بتوانند با اعتماد به نفس و انگیزه بالا با چالش های پیچیده دنیای مدرن روبرو شوند و این پژوهش تلاش دارد با ارائه شواهد تجربی و تحلیلی، نقشه ای راهبردی برای معماران یادگیری در بستر کلاس درس ترسیم کند.

کلیدواژه ها:

فضای کلاس درس ، انگیزه یادگیری ، محیط فیزیکی ، جو روانی ، آموزش و پرورش