مدیریت استرس در محیط های آموزشی و تاثیر آن بر کیفیت تعاملات اجتماعی

مدیریت استرس در محیط های آموزشی به عنوان یکی از مولفه های اساسی ارتقای سلامت روان، بهبود روابط بین فردی و افزایش کیفیت تعاملات اجتماعی، نقش تعیین کننده ای در اثربخشی فرآیندهای آموزشی ایفا می کند. پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر مدیریت استرس بر کیفیت تعاملات اجتماعی در محیط های آموزشی و تبیین نقش میانجی تنظیم هیجان در این رابطه انجام شد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، توصیفی-همبستگی با رویکرد مدل یابی معادلات ساختاری بود. جامعه آماری پژوهش را کلیه معلمان و کارکنان آموزشی مدارس تشکیل دادند که در سال ۱۴۰۴ مشغول به فعالیت بودند. نمونه پژوهش شامل ۴۱۲ نفر بود که با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شدند. برای گردآوری داده ها از پرسشنامه مدیریت استرس، پرسشنامه تنظیم هیجان و پرسشنامه کیفیت تعاملات اجتماعی استفاده شد. روایی محتوایی ابزارها به تایید ۱۲ نفر از متخصصان علوم تربیتی و روان شناسی رسید و روایی سازه آن ها از طریق تحلیل عاملی تاییدی تایید شد. همچنین پایایی ابزارها بر اساس ضریب آلفای کرونباخ به ترتیب ۰/۹۱، ۰/۸۹ و ۰/۹۳ و پایایی ترکیبی آن ها نیز بالاتر از ۰/۸۰ گزارش شد که نشان دهنده مطلوب بودن ویژگی های روان سنجی ابزارها بود. داده ها با استفاده از نرم افزارهای SPSS نسخه ۲۷ و AMOS نسخه ۲۶ مورد تحلیل قرار گرفتند. یافته ها نشان داد مدیریت استرس تاثیر مستقیم و معناداری بر کیفیت تعاملات اجتماعی دارد (β=۰/۵۸، P<۰/۰۰۱). همچنین مدیریت استرس اثر مثبت و معناداری بر تنظیم هیجان داشت (β=۰/۶۴، P<۰/۰۰۱) و تنظیم هیجان نیز کیفیت تعاملات اجتماعی را به طور معناداری پیش بینی کرد (β=۰/۳۶، P<۰/۰۰۱). نتایج آزمون بوت استرپ نشان داد اثر غیرمستقیم مدیریت استرس بر کیفیت تعاملات اجتماعی از طریق تنظیم هیجان معنادار است (β=۰/۲۳، P<۰/۰۰۱) و نقش میانجی تنظیم هیجان به صورت میانجی گری جزئی تایید شد. مقدار ضریب تعیین برای متغیر کیفیت تعاملات اجتماعی برابر با ۰/۶۱ بود که نشان می دهد ۶۱ درصد از واریانس این متغیر توسط مدل تبیین شده است. شاخص های برازش مدل نیز مطلوب ارزیابی شدند (χ²/df=۲.۱۱، CFI=۰.۹۶، TLI=۰.۹۵، RMSEA=۰.۰۴۹، SRMR=۰.۰۴۱). بر اساس یافته ها، مدیریت موثر استرس می تواند از طریق تقویت توانایی تنظیم هیجان، کیفیت ارتباطات حرفه ای، همکاری گروهی، همدلی و مشارکت اجتماعی را در محیط های آموزشی ارتقا دهد. بنابراین، طراحی و اجرای برنامه های آموزش مهارت های مدیریت استرس و تنظیم هیجان برای معلمان، مدیران و کارکنان آموزشی می تواند به بهبود جو روانی مدارس، افزایش کیفیت تعاملات اجتماعی و ارتقای اثربخشی نظام آموزشی منجر شود.

کلیدواژه ها:

مدیریت استرس ، تعاملات اجتماعی ، تنظیم هیجان ، محیط های آموزشی ، مدل یابی معادلات ساختاری ، سلامت روان ، اثربخشی آموزشی