ماهیت و احکام فقهی قراردادهای نوظهور (رمزارز/قراردادهای هوشمند) در حقوق قراردادها

ظهور فناوری های نوین مالی مبتنی بر بلاک چین، از جمله رمزارزها و قراردادهای هوشمند، چالش های بی سابقه ای را برای نظام های حقوقی سنتی، به ویژه در حوزه حقوق قراردادها و تطبیق با احکام فقهی، ایجاد کرده است. مقاله حاضر با رویکردی تحلیلی-توصیفی و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای، به بررسی ماهیت و احکام فقهی این قراردادهای نوظهور می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که در خصوص ماهیت رمزارزها، میان فقیهان معاصر اختلاف نظر اساسی وجود دارد؛ گروهی با استناد به معیارهای عرفی و پذیرش عمومی، آن را مال یا پول محسوب می کنند، در حالی که گروهی دیگر به دلیل غرر فاحش، جنبه های سفته بازی و عدم شفافیت، آن را فاقد شرایط مالیت معتبر در شریعت می دانند. در خصوص قراردادهای هوشمند نیز چالش اصلی در تطابق ویژگی های خوداجرایی غیرقابل توقف این قراردادها با اصول سنتی قراردادها نظیر رضایت طرفین، اختیار در فسخ و امکان تعدیل قرارداد است. مقاله با ارائه راهکارهایی نظیر تفکیک انواع رمزارزها، طراحی چارچوب های نظارت شرعی پیشینی، تهیه الگوهای استاندارد قراردادی و ایجاد سازوکارهای حل اختلاف تخصصی، بر ضرورت رویکردی پویا و میان رشته ای در مواجهه با این پدیده ها تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

رمزارز ، قرارداد هوشمند ، بلاک چین ، فقه اسلامی ، حقوق قراردادها ، غرر ، مالیت ، شریعت