شناسایی عوامل خطرساز محیطی و رفتاری در بروز آسیب های ورزشی مدارس

زمینه و هدف: آسیب های ورزشی در مدارس یکی از چالش های جدی نظام آموزشی است که سلامت جسمانی و روحیه مشارکت دانش آموزان در فعالیت های تربیت بدنی را تحت تاثیر قرار می دهد. پژوهش حاضر با هدف شناسایی عوامل خطرساز محیطی و رفتاری در بروز آسیب های ورزشی مدارس و تبیین سهم نسبی هر یک از این عوامل طراحی و اجرا شد. روش شناسی: این پژوهش از نوع توصیفی-تحلیلی با رویکرد پیمایشی بود. جامعه آماری پژوهش را کلیه دانش آموزان دوره ابتدایی و متوسطه اول مدارس کشور تشکیل دادند که با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای، نمونه ای به حجم ۳۸۴ نفر انتخاب شد. ابزارهای گردآوری داده ها شامل پرسشنامه محقق ساخته ارزیابی عوامل خطرساز و چک لیست استاندارد بررسی ایمنی محیط ورزشی بود. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از آمار توصیفی (میانگین، فراوانی و انحراف استاندارد) و آمار استنباطی (آزمون t گروه های مستقل، تحلیل واریانس یک راهه و تحلیل رگرسیون گام به گام) انجام شد. یافته ها: نتایج نشان داد که شایع ترین آسیب ها مربوط به اندام های تحتانی از نوع کشیدگی عضلانی و کوفتگی بود. تفاوت معناداری در میزان بروز آسیب بین دانش آموزان دختر و پسر مشاهده شد و پسران آسیب پذیری بالاتری داشتند. همچنین تحلیل واریانس یک راهه حاکی از تفاوت معنادار میزان آسیب بر اساس پایه تحصیلی بود. نتایج تحلیل رگرسیون گام به گام نشان داد که عوامل محیطی (نقص زیرساخت ها و عدم استاندارد تجهیزات) سهم بیشتری در تبیین واریانس آسیب های ورزشی دارند، اما تعامل این عوامل با رفتارهای پرخطر دانش آموزان، قدرت پیش بینی مدل را به شکل معناداری افزایش می دهد. نتیجه گیری: مدیریت موثر آسیب های ورزشی مدارس مستلزم رویکردی دووجهی و هم زمان است: اصلاح و استانداردسازی زیرساخت های فیزیکی به عنوان بستر اصلی، همراه با توانمندسازی شناختی و رفتاری دانش آموزان و معلمان تربیت بدنی به عنوان لایه تکمیلی. مداخلات تک سطحی، فارغ از تمرکز بر محیط یا رفتار، اثربخشی لازم را در کاهش آسیب های ورزشی مدارس نخواهند داشت.

کلیدواژه ها:

آسیب های ورزشی ، عوامل محیطی ، عوامل رفتاری ، ایمنی مدارس ، تربیت بدنی ، زیرساخت های ورزشی ، دانش آموزان