تبیین وابستگی شناختی معلمان به هوش مصنوعی بر اساس سواد هوش مصنوعی و تفکر انتقادی در معلمان مدارس ابتدایی شهرستان مهاباد

گسترش سریع فناوری های هوش مصنوعی در حوزه آموزش، زمینه شکل گیری الگوهای جدیدی از تعامل میان معلم و فناوری را فراهم کرده است. یکی از مهم ترین پیامدهای این تحول، افزایش استفاده معلمان از ابزارهای هوش مصنوعی برای طراحی آموزشی، تولید محتوا، ارزشیابی، تحلیل عملکرد دانش آموزان و تصمیم گیری های آموزشی است. با وجود مزایای فراوان این فناوری، استفاده گسترده و بدون رویکرد انتقادی می تواند به شکل گیری نوعی وابستگی شناختی منجر شود؛ به گونه ای که معلمان بخشی از فرایندهای ذهنی، تحلیل، قضاوت و تصمیم گیری حرفه ای خود را به سامانه های هوشمند واگذار کنند. پژوهش حاضر با هدف تبیین وابستگی شناختی معلمان به هوش مصنوعی بر اساس دو متغیر مهم سواد هوش مصنوعی و تفکر انتقادی در میان معلمان مدارس ابتدایی شهرستان مهاباد انجام شده است. روش پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر شیوه اجرا، توصیفی همبستگی است. جامعه آماری پژوهش شامل کلیه معلمان مدارس ابتدایی شهرستان مهاباد بوده و داده ها با استفاده از پرسشنامه های استاندارد سواد هوش مصنوعی، تفکر انتقادی و وابستگی شناختی به فناوری جمع آوری و با روش های آماری مناسب تحلیل شده است. یافته ها نشان داد که سواد هوش مصنوعی و تفکر انتقادی معلمان نقش معناداری در تبیین میزان وابستگی شناختی آنان به ابزارهای هوش مصنوعی دارد. معلمانی که از سطح بالاتری از سواد هوش مصنوعی برخوردار بودند، استفاده هدفمندتر و آگاهانه تری از این فناوری داشتند و کمتر دچار وابستگی شناختی افراطی شدند. همچنین تفکر انتقادی به عنوان یک عامل محافظتی، توانایی معلمان را در ارزیابی صحت، محدودیت ها و پیامدهای استفاده از هوش مصنوعی افزایش داد. نتایج پژوهش نشان می دهد توسعه شایستگی های دیجیتال و شناختی معلمان، شرط اساسی بهره گیری موثر و متعادل از فناوری های هوشمند در نظام آموزشی است.

کلیدواژه ها:

وابستگی شناختی ، هوش مصنوعی ، سواد هوش مصنوعی ، تفکر انتقادی ، معلمان ابتدایی ، فناوری آموزشی