مقایسه اثر دو برنامهی تمرینات ریتمیک-ایروبیک و تمرینات رایج در ساعات درس تربیتبدنی مدارس بر فاکتورهای آمادگی جسمانی

آمادگی جسمانی مرتبط با سلامت یکی از مهم ترین شاخص های سلامت عمومی در دوران کودکی و نوجوانی محسوب می شود و نقش تعیین کننده ای در رشد جسمانی، سلامت روانی، پیشگیری از بیماری های مزمن، افزایش کیفیت زندگی و ایجاد سبک زندگی فعال در سال های آینده دارد. در سال های اخیر کاهش فعالیت بدنی در میان دانش آموزان، به ویژه دختران نوجوان، به یکی از نگرانی های اصلی متخصصان حوزه تربیت بدنی، سلامت و آموزش تبدیل شده است. تغییر سبک زندگی، گسترش استفاده از تلفن همراه، رایانه و شبکه های اجتماعی، کاهش زمان بازی های فعال، افزایش رفتارهای کم تحرک و محدود شدن فرصت های فعالیت بدنی سبب شده است که بسیاری از دانش آموزان از سطح مطلوب آمادگی جسمانی برخوردار نباشند. در این میان، درس تربیت بدنی مدارس یکی از مهم ترین فرصت های موجود برای ارتقای سلامت جسمانی و روانی دانش آموزان به شمار می آید و کیفیت برنامه های اجرایی آن می تواند تاثیر قابل توجهی بر بهبود شاخص های سلامت داشته باشد. پژوهش حاضر با هدف مقایسه اثر دو برنامه تمرینات ریتمیک–ایروبیک و تمرینات رایج در ساعات درس تربیت بدنی مدارس بر فاکتورهای آمادگی جسمانی مرتبط با سلامت دختران ۱۲ تا ۱۵ سال انجام شد. این پژوهش با رویکرد کمی و در قالب یک مطالعه نیمه آزمایشی طراحی شده است و در آن تلاش شد اثربخشی دو شیوه متفاوت آموزش و اجرای فعالیت های بدنی در محیط مدرسه مورد بررسی قرار گیرد. جامعه آماری پژوهش را دختران ۱۲ تا ۱۵ سال مشغول به تحصیل در مدارس تشکیل می دهند و نمونه پژوهش با استفاده از روش نمونه گیری مناسب انتخاب و به دو گروه تمرینات ریتمیک–ایروبیک و تمرینات رایج تقسیم شد. برنامه تمرینی در مدت زمان مشخص و با تعداد جلسات منظم در ساعات درس تربیت بدنی اجرا گردید و پیش از آغاز تمرینات و پس از پایان دوره، شاخص های آمادگی جسمانی مرتبط با سلامت شامل استقامت قلبی–عروقی، استقامت عضلانی، قدرت عضلانی، انعطاف پذیری و ترکیب بدنی مورد ارزیابی قرار گرفت. ابزارهای اندازه گیری بر اساس آزمون های استاندارد آمادگی جسمانی انتخاب شدند تا امکان مقایسه دقیق نتایج فراهم شود. در اجرای تمرینات ریتمیک–ایروبیک از فعالیت های موزون، هماهنگ با موسیقی، تمرینات هوازی با شدت کنترل شده، حرکات کششی و تمرینات تقویت کننده عضلات استفاده شد، در حالی که گروه تمرینات رایج برنامه متداول درس تربیت بدنی مدارس را دنبال کردند. یافته های پژوهش نشان داد که هر دو برنامه تمرینی موجب بهبود شاخص های آمادگی جسمانی مرتبط با سلامت شدند، اما میزان پیشرفت در گروه تمرینات ریتمیک–ایروبیک در اغلب شاخص ها بیشتر از گروه تمرینات رایج بود. افزایش استقامت قلبی–عروقی، بهبود انعطاف پذیری، افزایش استقامت عضلانی و قدرت عضلات، کاهش نسبی درصد چربی بدن و افزایش انگیزه برای مشارکت در فعالیت های ورزشی از مهم ترین پیامدهای اجرای برنامه تمرینات ریتمیک–ایروبیک به شمار می رود. همچنین مشاهده شد که استفاده از حرکات ریتمیک و موسیقی موجب افزایش اشتیاق، نشاط، مشارکت فعال و استمرار حضور دانش آموزان در جلسات تمرینی شده و احساس خستگی و یکنواختی را نسبت به تمرینات رایج کاهش داده است. نتایج پژوهش همچنین بیانگر آن بود که برنامه های متنوع، جذاب و مبتنی بر اصول علمی می توانند علاوه بر ارتقای آمادگی جسمانی، اعتمادبه نفس، تعامل اجتماعی، انگیزش درونی و نگرش مثبت دانش آموزان نسبت به فعالیت بدنی را نیز تقویت کنند. از سوی دیگر، اجرای این نوع تمرینات در محیط مدرسه نیازمند امکانات پیچیده یا تجهیزات گران قیمت نبوده و با برنامه ریزی مناسب، آموزش معلمان تربیت بدنی و استفاده از فضای موجود مدارس قابل اجرا است. یافته ها نشان داد که طراحی برنامه های مبتنی بر فعالیت های ریتمیک می تواند نقش موثری در افزایش مشارکت دختران نوجوان در فعالیت های ورزشی داشته باشد و زمینه شکل گیری عادت به ورزش منظم را در آنان فراهم سازد. همچنین نتایج این مطالعه اهمیت توجه به ویژگی های سنی، تفاوت های فردی، علاقه مندی دانش آموزان و بهره گیری از روش های آموزشی نوین را در ارتقای کیفیت درس تربیت بدنی مورد تاکید قرار می دهد. بر اساس نتایج حاصل، پیشنهاد می شود برنامه های تمرینات ریتمیک–ایروبیک به عنوان یکی از اجزای اصلی یا مکمل برنامه درس تربیت بدنی مدارس مورد استفاده قرار گیرند تا ضمن افزایش اثربخشی آموزش های حرکتی، زمینه ارتقای سلامت جسمانی، پیشگیری از کم تحرکی، کاهش عوامل خطر بیماری های غیرواگیر، افزایش نشاط، بهبود کیفیت زندگی و تقویت سبک زندگی فعال در دختران نوجوان فراهم شود. در مجموع، این پژوهش نشان می دهد که استفاده از تمرینات ریتمیک–ایروبیک در مقایسه با تمرینات رایج مدارس می تواند راهکاری علمی، عملی، کم هزینه و اثربخش برای ارتقای فاکتورهای آمادگی جسمانی مرتبط با سلامت باشد و به بهبود عملکرد جسمانی، سلامت عمومی و توسعه فرهنگ فعالیت بدنی در میان دانش آموزان دختر ۱۲ تا ۱۵ سال کمک کند؛ ازاین رو، بازنگری در محتوای برنامه های درس تربیت بدنی و بهره گیری از روش های نوین، جذاب و مبتنی بر شواهد علمی می تواند نقش مهمی در تحقق اهداف نظام آموزشی در حوزه سلامت و تربیت بدنی ایفا کند.

کلیدواژه ها:

تمرینات ریتمیک–ایروبیک ، تمرینات رایج تربیت بدنی ، آمادگی جسمانی مرتبط با سلامت ، دختران ۱۲ تا ۱۵ سال ، مدارس